Bulbullar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 687–688-b. — ziyouz.com
Bulbullar (Zuscinia) — çumçuqsimonlar turkumining qorayaloqlar oilasiga mansub sayroqi quş. 6 turi bor: şarq bulbuli (Z.luscinia) va ğarb bulbuli (Z.megarhynchus) tarqalgan. Ular faqat qanotining tuzilişi b-n bir-biridan farq qiladi. B.ning rangi körimsiz, usti qönğir va töq mallarang, qorni oqiş, nari b-n modasining rangi bir xil, böyi 20 sm gaça böladi. Şarq bulbuli Şarqiy Yevropa va Osiyoning bir qismida tarqalgan. Qişlaş uçun Ğarbiy Afrikaga uçib ketadi. Özbekistonga bahor (apr.—may) da uçib kelib, kuz (avg.—sent.)da uçib ketadi. Ğarb bulbuli Ğarbiy Yevropa, Kiçik Osiyo, Eron va Afğonistondan to Oltoyga qadar tarqalgan. Özbekistonda ham köp uçraydi, u suvga yaqin butazor, örmon, töqay kabi nam yerlarda yaşaydi. Xatto, katta şaharlarda park va boğlardagi daraxtlarga uya solib, tuxum qöyadi. Ğarb bulbuli tropik Afrika, Xindiston va Arabistonda qişlaydi. Uzbekistonga bahorda (apr.ning oxirida) uçib keladi. Narilari uçib kelişi b-n to jöjalari tuxumdan çiqqunga qadar, ayniqsa jöjalari tuxumdan çiqadigan vaqtda köp va baland ovoz b-n sayraydi. Jöjalari uçirma bölgandan keyin (iyunda) sayraşdan töxtaydi. B. qafasda ham sayraydi. Şarq bulbuli ğarb bulbuliga qaraganda baland va yoqimli sayraydi. B. uyasini daraxt va butalarga soladi. 4—6 dona tuxum qöyadi. Tuxumini faqat modasi bosadi. Bolasi tuxumdan 13—14 kunda çiqadi. Bolalarni boqişda pari iştirok etadi. B. haşarotlar va ularning liçinkalari b-n oziqlanib, foyda keltiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУЛБУЛЛАР (Zuscinia) — чумчуқсимонлар туркумининг қораялоқлар оиласига мансуб сайроқи қуш. 6 тури бор: шарқ булбули (Z.luscinia) ва ғарб булбули (Z.megarhynchus) тарқалган. Улар фақат қанотининг тузилиши б-н бир-биридан фарқ қилади. Б.нинг ранги кўримсиз, усти қўнғир ва тўқ малларанг, қорни оқиш, нари б-н модасининг ранги бир хил, бўйи 20 см гача бўлади. Шарқ булбули Шарқий Европа ва Осиёнинг бир қисмида тарқалган. Қишлаш учун Ғарбий Африкага учиб кетади. Ўзбекистонга баҳор (апр.—май) да учиб келиб, куз (авг.—сент.)да учиб кетади. Ғарб булбули Ғарбий Европа, Кичик Осиё, Эрон ва Афғонистондан то Олтойга қадар тарқалган. Ўзбекистонда ҳам кўп учрайди, у сувга яқин бутазор, ўрмон, тўқай каби нам ерларда яшайди. Хатто, катта шаҳарларда парк ва боғлардаги дарахтларга уя солиб, тухум қўяди. Ғарб булбули тропик Африка, Хиндистон ва Арабистонда қишлайди. Узбекистонга баҳорда (апр.нинг охирида) учиб келади. Нарилари учиб келиши б-н то жўжалари тухумдан чиққунга қадар, айниқса жўжалари тухумдан чиқадиган вақтда кўп ва баланд овоз б-н сайрайди. Жўжалари учирма бўлгандан кейин (июнда) сайрашдан тўхтайди. Б. қафасда ҳам сайрайди. Шарқ булбули ғарб булбулига қараганда баланд ва ёқимли сайрайди. Б. уясини дарахт ва буталарга солади. 4—6 дона тухум қўяди. Тухумини фақат модаси босади. Боласи тухумдан 13—14 кунда чиқади. Болаларни боқишда пари иштирок этади. Б. ҳашаротлар ва уларнинг личинкалари б-н озиқланиб, фойда келтиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.