Buloqboşi tumani

Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 690–691-b. — ziyouz.com

Buloqboşi tumani — Andijon viloyatipyatn tuman. Viloyatningjan.da. 1992 y. 3 aprda taşkil etilgan. B. t. şim. va şarqda Andijon va Xöjaobod tumanlari, ğarbda Asaka va Marhamat tumanlari, jan. va jan.ğarbda Qirğiziston Respublikasining Öş viloyati Aravon tumani b-n çegaradoş. Mayd. 0,18 ming km2. Aholisi 96,5 ming kişi (2000).

B. t.da 1 şaharça (Andijon), 5 qişloq fuqarolari yiğini (Buloqboşi, Nayman, Şirmonbuloq, Moyariq, Kulla) bor. Markazi — Buloqboşi qişloği.

Tabiati. Tuman hududi toğ va toğ oldi tekisliklaridan iborat. Iqlimi keskin kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi — 3,5°, iyulniki 26°. Yiliga 180—190 mm yoğii tuşadi. Vegetatsiya davri 230 kun. Tuman hududidan Jan. Farğona kanali, Aravonsoy oqib ötadi. Tekisliklar böz, qönğir tuproqlar, adirlar qumtoş, mergel, lyoss va çaqirtoşlar b-n qoplangan. Yovvoyi ösimliklardan şöra, şuvoq, momaqaymoq. yalpiz, qamiş, bangidevona, yantoq, otquloq, yulğun, ajriq, qirqböğin, ğumay, quypiçan, qöytikan usadi. Eçkemar, qaşqaldoq, toşbaqa, jayran, tulki, ilon, kaltakesak, tipratikan; quşlardan kaklik, bedana, laylak, yovvoyi ördak, söfitörğay, sassiqpopişak, qarğa, zağizğon, mayna, boyöğli, burgut va b. yaşaydi.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek qirğiz, qozoq, tojik, tatar, rus va b. millat vakillari ham yaşaydi. 1 km! ga 529 kişi töğri keladi (2000). Şaharliklar 4,1 ming kişi, qişloq aholisi 92,4 ming kişi.

Xöjaligi. B. t. asosan paxtaçilikka ixtisoslaşgan. Tumanda 2 GES, «Buloqboşi ipagi» korxonasi, badiiy buyumlar, trikotaj fkasi, poyabzal fkasi, toş koni, xöjaliklararo mexanizatsiyalaşgan köçma kolonna, avtokorxona, elektr tarmoqlari bölimi, MTP bor. Tumanda 65 kiçik korxona va firmalar, 17 aksiyadorlik jamiyati mavjud. Xöjaliklari çorvaçilik, boğdorçilik, pillaçilik, polizçilik, sabzavotçilik b-n şuğullanadi.

Q. x.da suğoriladigan yerlar 9363 ga, ekinzorlar 7076 ga, şu jumladan 3440 ga yerga paxta, 681 ga yerga yemxaşak ekinlari, qisman greçixa ekiladi. B. t.da 8 şirkat xöjaligi, 56 dehqon va çorvaçilik fermer xöjaliklari bor. Tuman xöjaliklari va xususiy fermalarda 3142 qoramol, 4140 qöy, 225 ot boqiladi. Yaqin t.y. stansiyasi — Andijon (tuman markazidan 22 km).

1999/2000 öquv yilida 31 umumiy ta'lim maktabida 22908 öquvçi, 1 gimnaziyada 136 öquvçi, 1 litseyda 130 öquvçi ta'lim oldi. Biznes maktabi, 26 ommaviy kutubxona, 5 klub, 8 qişloq madaniyat uyi, muzey, madaniyat va istirohat boği xizmat körsatmoqda. Tumanda 670 örinli 32 kasalxona, 5 qişloq vraçlik ambulatoriyasi, 3 poliklinika, 17feldşerakuşerlikpunkti, 3 qişloq vraçlik punkti bölib, ularda 218 vraç, 980 örta ma'lumotli tibbiy xodim işlaydi (1999). 1992 y.dan «Buloqboşi» tuman gaz. çiqadi (adadi 4000).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

БУЛОҚБОШИ ТУМАНИ — Андижон вилоятипятн туман. Вилоятнингжан.да. 1992 й. 3 апрда ташкил этилган. Б. т. шим. ва шарқда Андижон ва Хўжаобод туманлари, ғарбда Асака ва Марҳамат туманлари, жан. ва жан.ғарбда Қирғизистон Республикасининг Ўш вилояти Аравон тумани б-н чегарадош. Майд. 0,18 минг км2. Аҳолиси 96,5 минг киши (2000).

Б. т.да 1 шаҳарча (Андижон), 5 қишлоқ фуқаролари йиғини (Булоқбоши, Найман, Ширмонбулоқ, Мойариқ, Кулла) бор. Маркази — Булоқбоши қишлоғи.

Табиати. Туман ҳудуди тоғ ва тоғ олди текисликларидан иборат. Иқлими кескин континентал. Янв.нинг ўртача т-раси — 3,5°, июлники 26°. Йилига 180—190 мм ёғии тушади. Вегетация даври 230 кун. Туман ҳудудидан Жан. Фарғона канали, Аравонсой оқиб ўтади. Текисликлар бўз, қўнғир тупроқлар, адирлар қумтош, мергель, лёсс ва чақиртошлар б-н қопланган. Ёввойи ўсимликлардан шўра, шувоқ, момақаймоқ. ялпиз, қамиш, бангидевона, янтоқ, отқулоқ, юлғун, ажриқ, қирқбўғин, ғумай, қуйпичан, қўйтикан усади. Эчкемар, қашқалдоқ, тошбақа, жайран, тулки, илон, калтакесак, типратикан; қушлардан каклик, бедана, лайлак, ёввойи ўрдак, сўфитўрғай, сассиқпопишак, қарға, зағизғон, майна, бойўғли, бургут ва б. яшайди.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек қирғиз, қозоқ, тожик, татар, рус ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. 1 км! га 529 киши тўғри келади (2000). Шаҳарликлар 4,1 минг киши, қишлоқ аҳолиси 92,4 минг киши.

Хўжалиги. Б. т. асосан пахтачиликка ихтисослашган. Туманда 2 ГЭС, «Булоқбоши ипаги» корхонаси, бадиий буюмлар, трикотаж фкаси, пойабзал фкаси, тош кони, хўжаликлараро механизациялашган кўчма колонна, автокорхона, электр тармоқлари бўлими, МТП бор. Туманда 65 кичик корхона ва фирмалар, 17 акциядорлик жамияти мавжуд. Хўжаликлари чорвачилик, боғдорчилик, пиллачилик, полизчилик, сабзавотчилик б-н шуғулланади.

Қ. х.да суғориладиган ерлар 9363 га, экинзорлар 7076 га, шу жумладан 3440 га ерга пахта, 681 га ерга емхашак экинлари, қисман гречиха экилади. Б. т.да 8 ширкат хўжалиги, 56 деҳқон ва чорвачилик фермер хўжаликлари бор. Туман хўжаликлари ва хусусий фермаларда 3142 қорамол, 4140 қўй, 225 от боқилади. Яқин т.й. станцияси — Андижон (туман марказидан 22 км).

1999/2000 ўқув йилида 31 умумий таълим мактабида 22908 ўқувчи, 1 гимназияда 136 ўқувчи, 1 лицейда 130 ўқувчи таълим олди. Бизнес мактаби, 26 оммавий кутубхона, 5 клуб, 8 қишлоқ маданият уйи, музей, маданият ва истироҳат боғи хизмат кўрсатмоқда. Туманда 670 ўринли 32 касалхона, 5 қишлоқ врачлик амбулаторияси, 3 поликлиника, 17фельдшеракушерликпункти, 3 қишлоқ врачлик пункти бўлиб, уларда 218 врач, 980 ўрта маълумотли тиббий ходим ишлайди (1999). 1992 й.дан «Булоқбоши» туман газ. чиқади (адади 4000).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.