Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Burçak

    Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 719-b. — ziyouz.com

    Burçak — bir nuqtadan çiqqan ikki nur (yarim töğri çiziq)dan taşkil topgan şakl. Nurlar B. tomonlari, ular çiqadigan nuqta B. uçi deb ataladi. Uçidagi harf yordamida B. /LA şaklida, uçi va tomonlarida yotgan nuqtalar yordamida .VAS şaklida belgilanadi. B. tomonlari orqali tekislik ötkazilsa, u tekislikni ikki qismga ajratadi. Agar B. tomonlaridan nurlarni B. uçidan qarşi tomonga davom ettirganda u tekislikning qaysi qismini kesmasa, şu qism B.ning içki tomoni deb ataladi. Tomonlari bir töğri çiziqni taşkil qilgan B. yoyiq, uning yarmi esa töğri B. deb ataladi. Töğri B.dan kiçik B.lar ötkir. kattalari ötmas B. deyiladi. Bir tomoni umumiy, qolgan ikki tomoni bir töğri çiziqni taşkil qiluvçi B. qöşni B.lar, ikki töğri çiziqning kesişişidan hosil bölgan B.lar vertikal B.lar deb ataladi. Tekislikdagi B.ning içki qismi gradus yoki radian (=57°)larda ölçanadi. Maye, yoyiq B. 180° yoki p, töğri B. 90° yoki p/2 ga teng böladi.

    B.ni teng ikkiga böluvçi nur uning bissektris a s i deyiladi. Ikki töğri çiziqni uçinçi töğri çiziq kesib ötganda hosil bölgan B.lar quyidagiça ataladi (rasm): / b-n 5; 2 b-n b; J6H 7; 4 b-n 8 B.lar moye B.lar; 3 b-n 6; 4 b-n 5 B.lar içki almaşinuvçi; / b-n 8; 2 b-n 7 B.lar taşki almaşinuvçi B.lar; 3 b-n 5; 4 b-n 6 B.lar içki bir tomonli; 1 b-n 7; 2 b-n 8 taşqi bir tomonli B.lar.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    БУРЧАК — бир нуқтадан чиққан икки нур (ярим тўғри чизиқ)дан ташкил топган шакл. Нурлар Б. томонлари, улар чиқадиган нуқта Б. учи деб аталади. Учидаги ҳарф ёрдамида Б. /LA шаклида, учи ва томонларида ётган нуқталар ёрдамида .ВАС шаклида белгиланади. Б. томонлари орқали текислик ўтказилса, у текисликни икки қисмга ажратади. Агар Б. томонларидан нурларни Б. учидан қарши томонга давом эттирганда у текисликнинг қайси қисмини кесмаса, шу қисм Б.нинг ички томони деб аталади. Томонлари бир тўғри чизиқни ташкил қилган Б. ёйиқ, унинг ярми эса тўғри Б. деб аталади. Тўғри Б.дан кичик Б.лар ўткир. катталари ўтмас Б. дейилади. Бир томони умумий, қолган икки томони бир тўғри чизиқни ташкил қилувчи Б. қўшни Б.лар, икки тўғри чизиқнинг кесишишидан ҳосил бўлган Б.лар вертикал Б.лар деб аталади. Текисликдаги Б.нинг ички қисми градус ёки радиан (=57°)ларда ўлчанади. Мае, ёйиқ Б. 180° ёки п, тўғри Б. 90° ёки п/2 га тенг бўлади.

    Б.ни тенг иккига бўлувчи нур унинг биссектрис а с и дейилади. Икки тўғри чизиқни учинчи тўғри чизиқ кесиб ўтганда ҳосил бўлган Б.лар қуйидагича аталади (расм): / б-н 5; 2 б-н б; J6H 7; 4 б-н 8 Б.лар мое Б.лар; 3 б-н 6; 4 б-н 5 Б.лар ички алмашинувчи; / б-н 8; 2 б-н 7 Б.лар ташки алмашинувчи Б.лар; 3 б-н 5; 4 б-н 6 Б.лар ички бир томонли; 1 б-н 7; 2 б-н 8 ташқи бир томонли Б.лар.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.