Burği quduği
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 726–727-b. — ziyouz.com
Burği quduği — yer qatlamlarini örganiş va ulardagi foydali qazilmalarni, mineral yoki çuçuk suvlarni aniqlaş va ularni çiqarib oliş uçun, şuningdek kavlanadigan quduq. B. q. yer yuzasida, yer osti toğ inşootlarida burği qurilmasi yordamida şpur kavlaş uçun turli burçak ostida parmalanadi.
B. q.ning oğzi, tubi (zaboy) va stvoli böladi. B. q. diametri, odatda, 59— 1000 mm, çuqurligi bajaradigan vazifasiga qarab har xil böladi. Toğ jinslari öpirilib tuşmasligi uçun quduq devorlari pölat quvurlar b-n mustahkamlanadi. Kuduq oğzi bajaradigan vazifasiga köra armatura, surib oçiladigan maxsus qopqoq bv berkitib qöyiladi.
B. q. tadqiqot — yer pöstini örganiş uçun; ekspluatatsion; yordamçi — suyuqlik haydovçi, kuzatuv, pyezometrik, ventilyatsion; maxsus — yaxlatuvçi, drenaj, tamponlovçi, portlatuvçi — portlovçi moddalarni quduq içiga joylaş uçun; quriliş — turli qurilmalar, köpriklar, qoziqli nasoslar va b. quriş uçun; toğtexnik — toğ inşootlarini quriş va ekspluatatsiya qiliş uçun kavlanadigan quduklarga bölinadi.
Tadqiqot B.q. xaritalaş, strukturalarni qidiriş, tayançgeologik, tayançtexnologik, parametrik, rudalarni izlaş va razvedka qiliş uçun burğilanadi. Ekspluatatsion B. q. neft, gaz va yer osti suvlarini çiqarib oliş uçun bajariladi.
Dunyoda eng çuqur quduq Kola ya. o.da (12000 m dan ortiq) kavlangan. Özbekistonda ÇustPop hududida (çuq. 5670 m), Mingbuloq (Namangan viloyati) neft konida (6000 m dan ortiq) B. q. kavlangan. Şahar va qişloqlarni suv b-n ta'minlaş, ekin maydonlarini suğoriş uçun çuq. 150—4000 m li B. q. kavlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУРҒИ ҚУДУҒИ — ер қатламларини ўрганиш ва улардаги фойдали қазилмаларни, минерал ёки чучук сувларни аниқлаш ва уларни чиқариб олиш учун, шунингдек кавланадиган қудуқ. Б. қ. ер юзасида, ер ости тоғ иншоотларида бурғи қурилмаси ёрдамида шпур кавлаш учун турли бурчак остида пармаланади.
Б. қ.нинг оғзи, туби (забой) ва стволи бўлади. Б. қ. диаметри, одатда, 59— 1000 мм, чуқурлиги бажарадиган вазифасига қараб ҳар хил бўлади. Тоғ жинслари ўпирилиб тушмаслиги учун қудуқ деворлари пўлат қувурлар б-н мустаҳкамланади. Кудуқ оғзи бажарадиган вазифасига кўра арматура, суриб очиладиган махсус қопқоқ бв беркитиб қўйилади.
Б. қ. тадқиқот — ер пўстини ўрганиш учун; эксплуатацион; ёрдамчи — суюқлик ҳайдовчи, кузатув, пьезометрик, вентиляцион; махсус — яхлатувчи, дренаж, тампонловчи, портлатувчи — портловчи моддаларни қудуқ ичига жойлаш учун; қурилиш — турли қурилмалар, кўприклар, қозиқли насослар ва б. қуриш учун; тоғтехник — тоғ иншоотларини қуриш ва эксплуатация қилиш учун кавланадиган қудукларга бўлинади.
Тадқиқот Б.қ. хариталаш, структураларни қидириш, таянчгеологик, таянчтехнологик, параметрик, рудаларни излаш ва разведка қилиш учун бурғиланади. Эксплуатацион Б. қ. нефть, газ ва ер ости сувларини чиқариб олиш учун бажарилади.
Дунёда энг чуқур қудуқ Кола я. о.да (12000 м дан ортиқ) кавланган. Ўзбекистонда ЧустПоп ҳудудида (чуқ. 5670 м), Мингбулоқ (Наманган вилояти) нефть конида (6000 м дан ортиқ) Б. қ. кавланган. Шаҳар ва қишлоқларни сув б-н таъминлаш, экин майдонларини суғориш учун чуқ. 150—4000 м ли Б. қ. кавланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.