Burğilaş jihozlari
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 728-b. — ziyouz.com
Burğilaş jihozlari — burğilaşyya işlatiladigan turli asbobuskuna va qurilmalar (burğilaş asbobi, burğilaş bolğasi, burğilaş koronkasi, burğilaş qurilmasi, burğilaş minorasi va b.). Burğilaş asbob i ning asosiy elementa iskana (rasm, 1 va 2). U öz oğirligi b-n şaroşka (tişli iş jihozi) tişlarini toğ jinsiga botirib, uni maydalaydi; mayda jins stvol (quvur)dan yuqoriga oqayotgan loyli aralaşma b-n taşkariga çiqib ketadi. Şaroşka öz öqi atrofida aylanadi. Turli qattiqlikdagi toğ jinslarini burgilaş uçun şaroşka tişlari har xil şaklda yasaladi. Yumşoqva örtaça qattiqlikdagi toğ jinslarini burgilaş uçun tişlar uzun va ötkir, qattiq toğ jinslarini burgilaş uçun esa mayda qilinadi. Burgilaş bolğasi aylanma zarba berib, kovak (şpur)lar burğilaydigan maşina. Uning elektr va siqilgan havo b-n işlaydigan xillari bor. Siqilgan havo b-n işlaydigan burğilaş bolğasi ştokli porşen yordamida burğining yuqori qismiga zarba beradi; har bir zarbadan keyin burği öz-özidan 10—15° buriladi, natijada u tog jinslari orasida qisilib qolmaydi. Qattik va juda qattiq tog jinslarida şpurlar burğilaş uçun ogirligi 15— 35 kg li burğilaş bolğasi işlatiladi. Burgilaş koronkasi toğ jinsini yemiruvçi silindrik ğildirakça şaklidagi koronkali quvurning uçi (rasm, 3). Uning çidamliligini oşiriş uçun pastki uçiga olmos yoki pobedit örnatiladi. Burgilaş kuril masi — quduklar burğilaydigan muqim (statsionar) yoki Kuçma asbob (iskana)li qurilma. Uning muqim turlaridan biri kopyor, 150— 200 t gaça yuk kötara oladigan çigir, burgilaş quvurlarini aylantiruvçi rotor va loyqa suyuklikni tortuvçi nasosdan iborat. Razvedka quduqlarini burğilaşda içki yonuv dvigatellari işlatiladi. Agar burğilaş qurilmasi but quvvati b-n işlasa, elektr motorli reduktor örniga buğ maşinasi va, ba'zan, buğ nasoslari örnatiladi. Kuçma burgilaş qurilmasi asbobuskunalari bir umumiy ramaga yigilib, katta yuk avtomaşinasiga, rezina gildirakli yoki zanjirli (gusenitsali) traktorga örnatiladi.Burğilaş minorasi — quduqlar burğilaş uçun kuriladigan inşoot; u burğilaş qurilmasining asosiy elementi. Burgilaş minorasi 300 t gaça yuk kötara oladigan tört kirrali metall konstruksiyalardan iborat. Uni 10—15 km masofagaça köçiriş mumkin. Poydevori beton yoki yogoçdan yasaladi. Iskananing neça marta tuşibçiqişi va burğilanadigan quduqning çukurligiga qarab, minora 30—60 m çamasi balandlikda quriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУРҒИЛАШ ЖИҲОЗЛАРИ — бурғилашйя ишлатиладиган турли асбобускуна ва қурилмалар (бурғилаш асбоби, бурғилаш болғаси, бурғилаш коронкаси, бурғилаш қурилмаси, бурғилаш минораси ва б.). Бурғилаш асбоб и нинг асосий элемента искана (расм, 1 ва 2). У ўз оғирлиги б-н шарошка (тишли иш жиҳози) тишларини тоғ жинсига ботириб, уни майдалайди; майда жинс ствол (қувур)дан юқорига оқаётган лойли аралашма б-н ташкарига чиқиб кетади. Шарошка ўз ўқи атрофида айланади. Турли қаттиқликдаги тоғ жинсларини бургилаш учун шарошка тишлари ҳар хил шаклда ясалади. Юмшоқва ўртача қаттиқликдаги тоғ жинсларини бургилаш учун тишлар узун ва ўткир, қаттиқ тоғ жинсларини бургилаш учун эса майда қилинади. Бургилаш болғаси айланма зарба бериб, ковак (шпур)лар бурғилайдиган машина. Унинг электр ва сиқилган ҳаво б-н ишлайдиган хиллари бор. Сиқилган ҳаво б-н ишлайдиган бурғилаш болғаси штокли поршень ёрдамида бурғининг юқори қисмига зарба беради; ҳар бир зарбадан кейин бурғи ўз-ўзидан 10—15° бурилади, натижада у тог жинслари орасида қисилиб қолмайди. Қаттик ва жуда қаттиқ тог жинсларида шпурлар бурғилаш учун огирлиги 15— 35 кг ли бурғилаш болғаси ишлатилади. Бургилаш коронкаси тоғ жинсини емирувчи цилиндрик ғилдиракча шаклидаги коронкали қувурнинг учи (расм, 3). Унинг чидамлилигини ошириш учун пастки учига олмос ёки победит ўрнатилади. Бургилаш курил маси — қудуклар бурғилайдиган муқим (стационар) ёки Кучма асбоб (искана)ли қурилма. Унинг муқим турларидан бири копёр, 150— 200 т гача юк кўтара оладиган чигир, бургилаш қувурларини айлантирувчи ротор ва лойқа суюкликни тортувчи насосдан иборат. Разведка қудуқларини бурғилашда ички ёнув двигателлари ишлатилади. Агар бурғилаш қурилмаси бут қуввати б-н ишласа, электр моторли редуктор ўрнига буғ машинаси ва, баъзан, буғ насослари ўрнатилади. Кучма бургилаш қурилмаси асбобускуналари бир умумий рамага йигилиб, катта юк автомашинасига, резина гилдиракли ёки занжирли (гусеницали) тракторга ўрнатилади.Бурғилаш минораси — қудуқлар бурғилаш учун куриладиган иншоот; у бурғилаш қурилмасининг асосий элементи. Бургилаш минораси 300 т гача юк кўтара оладиган тўрт киррали металл конструкциялардан иборат. Уни 10—15 км масофагача кўчириш мумкин. Пойдевори бетон ёки ёгочдан ясалади. Искананинг неча марта тушибчиқиши ва бурғиланадиган қудуқнинг чукурлигига қараб, минора 30—60 м чамаси баландликда қурилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.