Burgut

Burgut — (Aquila chrysaetus) — yirtqiçlar turkumining qirğiylar oilasiga mansub quş. B. yirik, çaqqon va kuçli. Tanasining uz. 95 sm gaça. Qanoti 62—72 sm, yoyganda 2 m ga yetadi. Orqa oyoği barmoğidagi tirnoğining 4,2 sm dan uzunroq bölişi öziga xos belgilaridandir. Pat rangi töq qönğir, boşi malla. B. Yevropa, Osiyo va Şim. Amerikada keng tarqalgan. Örta Osiyoda ötroq yaşandi. Toğ va çöllarning odam yaşamaydigan uzoq joylarida, qoyalar orasida, saksovulzorlarda uçraydi. Toğ, çöl va suv B.i böladi. B. monogam quş. Nari b-n modasi doim birga böladi. Biri ölsagina ikkinçisi öziga boşqa şerik axtaradi. Uyasini odam çiqa olmaydigan yerlarga xasçöp va lattaputtalardan quradi. Odatda, bir-biriga yaqin 2—3 uyasi bölib, bittasidan foydalanadi. Xira oq va qönğir xollar b-n qoplangan 1—2 ta tuxum qöyadi. Jöjasini boqişda nari ham iştirok etadi. B. parrandalar (kaklik, dudoq), yumronqoziq, toşbaqa, quyon va b. hayvonlar b-n oziqlanadi. B. jöjasini uyadayoq ovga örgata boşlaydi. Örta Osiyoda B.ning yoş jöjasini qölga örgatişadi. Voyaga yetganida uni quyon, tulki va hatto böri oviga olib çiqişadi. B. öljasini uzoqdan yaxşi köradi va tez uçib borib unga taşlanadi. Kemiruvçilarni qirib, q.x. ga foyda keltiradi. B. Özbekiston va b. davlatlar Qizil kitobiga kiritilgan.