Burhon Sulton
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 729-b. — ziyouz.com
Burhon Sulton (71557) Buxoro xoni (1552—57), şayboniylardan. Şayboniyxonnçit nabirasi Muhammad Yorga şerik sifatida Buxoro taxtiga ötiradi. B. S bir tuhmat sababli 1554 y. Muhammad Yorni qatl ettiradi. Barok,xon Movarounnahrni töla egallaş maqsadida 1555 y. Buxoroga B. S ustiga yuriş qilib, şaharni qamal qiladi. Qamal juda oğir keçib 3 oy davom etadi. B. S yordam sörab Abdullaxon II ga odam yuboradi va unga Buxoroni berib, xizmatiga kirişga tayyor ekanligini ma'lum qiladi. Abdullaxon II Forob yonida Baroqxon qöşinini yengib ğalaba qozonadi. B. S esa va'dasiga vafo qilib Abdullaxonga Buxoroni topşiradi va özi Qorakölga ketadi, biroq oradan bir yarim oy ötgaç B. S şartni buzib, Buxoroga yuriş qiladi. Abdullaxondan çöçib qolgan Baroqxon B. S b-n döstlaşib, unga yordamga oşiqadi. Abdullaxon sulh tuzişga majbur bölib, yana Afğoniston tomonlarga qaytib ketadi. Abdullaxon ikki ğalaba (Buxoro va Samarqand)ni qölga kiritgan öşa kezlari B. S Karmanaga (Abdullaxon II ning yerlari) hujum qilib, qal'ani qölga kirita olmagaç, Buxoroga qaytib ketadi. Abdullaxon II uning ilgarigi xiyonatkorligi hamda bu qiliği qasosi bahonasida Buxoro ustiga qöşin tortib, 1557 y. iyulida şaharni qattiq qamal qiladi. Qamal çözilib, qamaldagilar ahvoli oğirlaşa borgaç, B. S. Abdullaxon II b-n sulh tuzişga majbur böladi. Sulh tuziladi va şu keçasi sirli ravişda B. S ham öldiriladi.
Ad.: Hasanxoja Nisoriy, Muzakkiri ahbob, T., 1993.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУРҲОН СУЛТОН (71557) Бухоро хони (1552—57), шайбонийлардан. Шайбонийхоннчит набираси Муҳаммад Ёрга шерик сифатида Бухоро тахтига ўтиради. Б. С бир туҳмат сабабли 1554 й. Муҳаммад Ёрни қатл эттиради. Барок,хон Мовароуннаҳрни тўла эгаллаш мақсадида 1555 й. Бухорога Б. С устига юриш қилиб, шаҳарни қамал қилади. Қамал жуда оғир кечиб 3 ой давом этади. Б. С ёрдам сўраб Абдуллахон II га одам юборади ва унга Бухорони бериб, хизматига киришга тайёр эканлигини маълум қилади. Абдуллахон II Фороб ёнида Бароқхон қўшинини енгиб ғалаба қозонади. Б. С эса ваъдасига вафо қилиб Абдуллахонга Бухорони топширади ва ўзи Қоракўлга кетади, бироқ орадан бир ярим ой ўтгач Б. С шартни бузиб, Бухорога юриш қилади. Абдуллахондан чўчиб қолган Бароқхон Б. С б-н дўстлашиб, унга ёрдамга ошиқади. Абдуллахон сулҳ тузишга мажбур бўлиб, яна Афғонистон томонларга қайтиб кетади. Абдуллахон икки ғалаба (Бухоро ва Самарқанд)ни қўлга киритган ўша кезлари Б. С Карманага (Абдуллахон II нинг ерлари) ҳужум қилиб, қалъани қўлга кирита олмагач, Бухорога қайтиб кетади. Абдуллахон II унинг илгариги хиёнаткорлиги ҳамда бу қилиғи қасоси баҳонасида Бухоро устига қўшин тортиб, 1557 й. июлида шаҳарни қаттиқ қамал қилади. Қамал чўзилиб, қамалдагилар аҳволи оғирлаша боргач, Б. С. Абдуллахон II б-н сулҳ тузишга мажбур бўлади. Сулҳ тузилади ва шу кечаси сирли равишда Б. С ҳам ўлдирилади.
Ад.: Ҳасанхожа Нисорий, Музаккири аҳбоб, Т., 1993.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.