Butadiyen
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 735–736-b. — ziyouz.com
Butadiyen BUTADIYEN, divinil, CH2=CHCH=CH3 — organik birikma; qölansa hidli rangsiz gaz. Mol. m. 54,09. Suyuqlaniş t-rasi — 108,9°, qaynaş t-rasi 4,5°. Ziçligi 621 kg/m3 (20°). Suv, spirtda yomon, kerosin va organik erituvçilarda yaxşi eriydi; havo b-n portlaydigan aralaşma hosil qiladi. Qöş boğlari borligidan vodorod, galogenlar, galogenvodorodlar va b. elektrofil reagentlarni biriktirib oladi: CH2=CHCH=CH2+Vg2»CH2Bg CH=CH—CH2Bg. B. oson polimerlanib, qimmatli kauçuklar (butadiyen kauçuklar, butadiyennitril kauçuklar, butadiyenstirol kauçuklar, vinilpiridin kauçuk) hosil qiladi. Neftni qayta işlaş gazlari b-n yölakay gazlardagi normal butan va butilenlarni katalitik degidrogenlaş yöli b-n B. oliş sanoatda eng samarali usuldir. Etil spirt buğini d ye g i d r atl o vç i d ye g i d r o ge n l o vç i katalizator yuzasidan ötkaziş yöli b-n ham B. olinadi. B. neft mahsulotlarini piroliz kiliş gazlaridan etilen va b. olefinlar i.ç.da ham hosil böladi. B. sintetik kauçuklar olişda asosiy monomerlardan biri sifatida, plastmassa sanoatida, xloropen, butilenglikol va b. organik moddalar sintez qilişda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУТАДИЕН, дивинил, СН2=СНСН=СН3 — органик бирикма; қўланса ҳидли рангсиз газ. Мол. м. 54,09. Суюқланиш т-раси — 108,9°, қайнаш т-раси 4,5°. Зичлиги 621 кг/м3 (20°). Сув, спиртда ёмон, керосин ва органик эритувчиларда яхши эрийди; ҳаво б-н портлайдиган аралашма ҳосил қилади. Қўш боғлари борлигидан водород, галогенлар, галогенводородлар ва б. электрофил реагентларни бириктириб олади: СН2=СНСН=СН2+Вг2»СН2Вг СН=СН—СН2Вг. Б. осон полимерланиб, қимматли каучуклар (бутадиен каучуклар, бутадиеннитрил каучуклар, бутадиенстирол каучуклар, винилпиридин каучук) ҳосил қилади. Нефтни қайта ишлаш газлари б-н йўлакай газлардаги нормал бутан ва бутиленларни каталитик дегидрогенлаш йўли б-н Б. олиш саноатда энг самарали усулдир. Этил спирт буғини д е г и д р атл о вч и д е г и д р о ге н л о вч и катализатор юзасидан ўтказиш йўли б-н ҳам Б. олинади. Б. нефть маҳсулотларини пиролиз килиш газларидан этилен ва б. олефинлар и.ч.да ҳам ҳосил бўлади. Б. синтетик каучуклар олишда асосий мономерлардан бири сифатида, пластмасса саноатида, хлоропен, бутиленгликоль ва б. органик моддалар синтез қилишда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.