Butanlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 738-b. — ziyouz.com
Butanlar — töyingan uglevodorodlar, umumiy formulasi C4H|0. Mol. m. 58,123, rangsiz va hidsiz gaz. Ikki izomeri ma'lum: normal butan CH3— CH2CH2CH3 va izobutan —CH—CH3. Suvda erimaydi, organik erituvçilarda yaxşi eriydi. B. töyingan alifatik uglevodorodlardir. Ular neftni qayta işlaş vaqtida çiqadigan gazlar tarkibida uçraydi. Normal butanni katalizator iştirokida izomerlab izobutan, degidrogenlab divinil (kauçuk monomeri) va b. töyinmagan uglevodorodlar oliş mumkin. Izobutanni alkillab, neogeksan va izooktan olinadi. B. motor yonilğilarining yuqori oktanli komponenti, buten, sirka kislota, malein angidrid olişda xom aşyo, uning propan va b. uglevodorodlar b-n aralaşmasi gaz yonilgi sifatida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУТАНЛАР — тўйинган углеводородлар, умумий формуласи С4Н|0. Мол. м. 58,123, рангсиз ва ҳидсиз газ. Икки изомери маълум: нормал бутан СН3— СН2СН2СН3 ва изобутан —СН—СН3. Сувда эримайди, органик эритувчиларда яхши эрийди. Б. тўйинган алифатик углеводородлардир. Улар нефтни қайта ишлаш вақтида чиқадиган газлар таркибида учрайди. Нормал бутанни катализатор иштирокида изомерлаб изобутан, дегидрогенлаб дивинил (каучук мономери) ва б. тўйинмаган углеводородлар олиш мумкин. Изобутанни алкиллаб, неогексан ва изооктан олинади. Б. мотор ёнилғиларининг юқори октанли компоненти, бутен, сирка кислота, малеин ангидрид олишда хом ашё, унинг пропан ва б. углеводородлар б-н аралашмаси газ ёнилги сифатида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.