Butun olam tortişiş qonuni
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 742-b. — ziyouz.com
Butun olam tortişiş qonuni BUTUN OLAM TORTIŞIŞ QONUNI, Nyutonning tortişiş qonuni — moddiy zarralarning özaro tortişişi töğrisidagi qonun; tabiatning universal qonuni. Massalari t1 va t2 bölgan va bir-biridan g masofada turgan moddiy zarralarning özaro tortişiş kuçi uşbu formuladan topiladi: Ğ= Gmlm2/ r2; bunda: G — gravitatsion doimiy. Moddiy zarralar deganda ölçamlari şu zarralar orasidagi masofadan ança kiçik jismlar, ya'ni moddiy nuqtalar tuşuniladi. Real jismlarning özaro tortişiş kuçini aniqlaş (ölçamlari, şakllari va ziçliklarini hisobga olgan holda) uçun şu jismlar şartli ravişda parçalanadigan alohida mayda zarralar juftlari orasidagi özaro ta'sir kuçlarining geometrik yiğindisini topiş lozim. Demak, ikki şar orasidagi özaro tortişiş kuçini yuqoridagi formuladan topiş mumkin ekan (buning uçun g sifatida şarlar markazi orasidagi masofani qabul qiliş lozim).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУТУН ОЛАМ ТОРТИШИШ ҚОНУНИ, Ньютоннинг тортишиш қонуни — моддий зарраларнинг ўзаро тортишиши тўғрисидаги қонун; табиатнинг универсал қонуни. Массалари т1 ва т2 бўлган ва бир-биридан г масофада турган моддий зарраларнинг ўзаро тортишиш кучи ушбу формуладан топилади: Ғ= Gmlm2/ r2; бунда: G — гравитацион доимий. Моддий зарралар деганда ўлчамлари шу зарралар орасидаги масофадан анча кичик жисмлар, яъни моддий нуқталар тушунилади. Реал жисмларнинг ўзаро тортишиш кучини аниқлаш (ўлчамлари, шакллари ва зичликларини ҳисобга олган ҳолда) учун шу жисмлар шартли равишда парчаланадиган алоҳида майда зарралар жуфтлари орасидаги ўзаро таъсир кучларининг геометрик йиғиндисини топиш лозим. Демак, икки шар орасидаги ўзаро тортишиш кучини юқоридаги формуладан топиш мумкин экан (бунинг учун г сифатида шарлар маркази орасидаги масофани қабул қилиш лозим).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.