Butuntirnoq
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 743-b. — ziyouz.com
Butuntirnoq — Xorazm ayollarining ziynat buyumi, çakkaga taqiladigan taqinçoği, tumor. Asosini 5 burçakli yirik şakldagi ğilofdon taşkil etadi. Yon tomonlari ensiz, ikki yuzasi butunlay qoplab naqşlangan, uçburçak şaklidagi yuqori qismi panjarali, ziğiraklar b-n boyitiladi. Mujassamot markazida atrofi feruza közlar halqasi yoki ziğiraklar b-n öralgan rangli şişa yoki gardişga örnatilgan toş joylaştirilgan, ba'zan eng qad.larida uçburçak uçiga jiğa örnatiş uçun nayçasi bölgan. Tilla yoki tilla suvi yugurtirilgan kumuşdan işlangan murabba şaklidagi quyi qismi bosma usulida nafis bezatilgan, naqş mayin va ifodali bölib, nursoya jilvasini hosil qiladi. Markaz va tört burçaklarida feruza közlar qadalgan qubbalar örnatilgan. Uçburçak asosidan boşlab yon tomonlari va tagi an'anaviy şokilalar b-n öralgan. Kadimdan himoya qudratiga ega degan tuşunçani ifodalovçi B.ning asosiy qismi (hayvon va kuş tirnoqlari yoki tuyoq va şoxdan kesib olingan qism) şokilalar ostida körinmaydi, ba'zan unga bir tutam soç ham qöşilgan. B.ning tirnoq şaklidagi kiçik xili paydo bölganidan beri boş kiyim, kiyimga tikilgan, beşikka osilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУТУНТИРНОҚ — Хоразм аёлларининг зийнат буюми, чаккага тақиладиган тақинчоғи, тумор. Асосини 5 бурчакли йирик шаклдаги ғилофдон ташкил этади. Ён томонлари энсиз, икки юзаси бутунлай қоплаб нақшланган, учбурчак шаклидаги юқори қисми панжарали, зиғираклар б-н бойитилади. Мужассамот марказида атрофи феруза кўзлар ҳалқаси ёки зиғираклар б-н ўралган рангли шиша ёки гардишга ўрнатилган тош жойлаштирилган, баъзан энг қад.ларида учбурчак учига жиға ўрнатиш учун найчаси бўлган. Тилла ёки тилла суви югуртирилган кумушдан ишланган мурабба шаклидаги қуйи қисми босма усулида нафис безатилган, нақш майин ва ифодали бўлиб, нурсоя жилвасини ҳосил қилади. Марказ ва тўрт бурчакларида феруза кўзлар қадалган қуббалар ўрнатилган. Учбурчак асосидан бошлаб ён томонлари ва таги анъанавий шокилалар б-н ўралган. Кадимдан ҳимоя қудратига эга деган тушунчани ифодаловчи Б.нинг асосий қисми (ҳайвон ва куш тирноқлари ёки туёқ ва шохдан кесиб олинган қисм) шокилалар остида кўринмайди, баъзан унга бир тутам соч ҳам қўшилган. Б.нинг тирноқ шаклидаги кичик хили пайдо бўлганидан бери бош кийим, кийимга тикилган, бешикка осилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.