Buxoro raqsi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 775–776-b. — ziyouz.com
Buxoro raqsi — özbek xalq raqs uslubi. Buxoro muzofotida şakllangan va rivojlanib kelgan. Harakatlarining mardonavor va şiddatliligi, qayriliş, yarim qayriliş, şox va çarxlarga boyligi b-n ajralib turadi. Tizzalar sal bukilib, qomat ğoz tutilgan, kiftlar orqaga taşlanib boş kötarilgan holatda ijro etiladi. Qöl ba'zan tez, ba'zan mayin, egiluvçan harakatlanadi. Raqs turi va öyin joyiga qarab harakatlar silsilasi özgaradi. Ijroçining libosi raqs obrazlariga aniklik beradi. Buxoro raqqosalari, odatda, yoqa, yeng, etaklari zehiga kaşta (ba'zan zardan) tikilgan keng köylak, oyoqlariga poşnasi baland guldor etik kiyib, boşlariga peşonaband yoki tilla qasava boğlab, bilaklariga zangila, kökraklariga zebigardon va b. zebiziynat taqişgan. Raqqoslar kundal, adras, kimxob kabi matolardan keng qilib tikilgan kamzul yoki zardözi yaktak, yakrang şoyidan salla örab, oyoqlariga poşnali baxmal etik kiyib çiqqanlar. Raqqosalar, asosan, ördalarda, içkarida, xufiyona bazmlarda xizmat qilişgan; karvonsaroy, sayilgoh, töy kabi erkaklar yiğiladigan joylarda raqsga tuşiş takiklangan. Şu sababli xotinqizlar raqsini ham erkaklar (yasama soç taqib, ayollar libosida) ijro etişgan. 20-a. boşida Rajab Ali, Jöraxon, Ergaşça, Nurillo, Isom Şodi, Hamdamxoa, Mirzaxon, Abdurahim, Iskandar, Maston kabi mohir raqqoslar faoliyat kUrsatgan. Buxoroça uslubda yaratilgan raqslardan «Buxoro larzoni», «Buxoro buyböyi», «Talqin», «Ufari bayet», «Soqiynomai bayet», «Guluzorim bayoti», «Savti sarvinoz» va b. maşhur. B.r.ni rivojlantirişda maşhur raqs ustalaridan Kirkigi (M. Xaimova), Çervonxonim, I. Oqilovlarning xizmatlari katta.
Ad.: Karimova R. 3., Buxarskiy tanets, T., 1977.
Muhsin Qodirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУХОРО РАҚСИ — ўзбек халқ рақс услуби. Бухоро музофотида шаклланган ва ривожланиб келган. Ҳаракатларининг мардонавор ва шиддатлилиги, қайрилиш, ярим қайрилиш, шох ва чархларга бойлиги б-н ажралиб туради. Тиззалар сал букилиб, қомат ғоз тутилган, кифтлар орқага ташланиб бош кўтарилган ҳолатда ижро этилади. Қўл баъзан тез, баъзан майин, эгилувчан ҳаракатланади. Рақс тури ва ўйин жойига қараб ҳаракатлар силсиласи ўзгаради. Ижрочининг либоси рақс образларига аниклик беради. Бухоро раққосалари, одатда, ёқа, енг, этаклари зеҳига кашта (баъзан зардан) тикилган кенг кўйлак, оёқларига пошнаси баланд гулдор этик кийиб, бошларига пешонабанд ёки тилла қасава боғлаб, билакларига зангила, кўкракларига зебигардон ва б. зебизийнат тақишган. Раққослар кундал, адрас, кимхоб каби матолардан кенг қилиб тикилган камзул ёки зардўзи яктак, якранг шойидан салла ўраб, оёқларига пошнали бахмал этик кийиб чиққанлар. Раққосалар, асосан, ўрдаларда, ичкарида, хуфиёна базмларда хизмат қилишган; карвонсарой, сайилгоҳ, тўй каби эркаклар йиғиладиган жойларда рақсга тушиш такикланган. Шу сабабли хотинқизлар рақсини ҳам эркаклар (ясама соч тақиб, аёллар либосида) ижро этишган. 20-а. бошида Ражаб Али, Жўрахон, Эргашча, Нурилло, Исом Шоди, Ҳамдамхоа, Мирзахон, Абдураҳим, Искандар, Мастон каби моҳир раққослар фаолият кУрсатган. Бухороча услубда яратилган рақслардан «Бухоро ларзони», «Бухоро буйбўйи», «Талқин», «Уфари бает», «Соқийномаи бает», «Гулузорим баёти», «Савти сарвиноз» ва б. машҳур. Б.р.ни ривожлантиришда машҳур рақс усталаридан Киркиги (М. Хаимова), Червонхоним, И. Оқиловларнинг хизматлари катта.
Ад.: Каримова Р. 3., Бухарский танец, Т., 1977.
Муҳсин Қодиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.