Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Buxoro teatri

    Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 776–777-b. — ziyouz.com

    Buxoro teatri BUXORO TEATRI, Sadriddin Ayniy nomidagi davlat musiqali drama va komediya teatr i — tönğiç uzbek professional teatrlaridan. 1921 y. F.Xujayev taşabbusi b-n havaskorlar guruhi asosida taşkil qilinib, 1922 y. «Tuhmatçilar jazosi» (Hamza) spektakli b-n oçilgan. Ikkinçi spektakli «Turkiston tabibi» (M. Uyğur, 1923). Taşkilotçisi va badiiy rahbari — Mannon Uygur. h.Latipov, L. Nazrullayev, N. Rahmonov, L. Latipov, S. Tabibullayev, N. Ğaniyev va b. teatrning ilk ijodkorlari bölib, teatr taraqqiyotiga katta hissa qöşdilar. 1924 y.da teatrning bir guruh aktyorlari Moskvadagi uzbek drama studiyasiga öqişga yuboriddi. 1930 y.ning oxirigaça kiçik pyesa va konsert dasturlari b-n kifoyalandi. Drama studiyasini tugatgan aktyorlar (B. Xöjayev, S. Abdullayev, A. Olimova, B.Jamolov, M. Musayev va b.) qaytgaç (1930), teatr tom ma'noda professional teatr maqomiga ega böldi. Ular sahnalaştirgan «Isyon» (D. Furmanov va S. Polivanov), «Zöraki tabib» (J. Molyer), «Qon va suv» (L. Sayfullina) spektakllari teatrning professionallik darajasini yanada mustahkamladi. 1931 y. Ya. Bobojonov badiiy rahbar, Ş. Şorahimov esa boş rassom etib tayinlandilar. 30-y.larning örtalari teatr ijodiy faoliyatida buriliş davri böldi. Realizm uslubini çuqur egallaş, erişilgan ijodiy muvaffaqiyatlarni mustahkamlaş borasida jiddiy iş olib borildi. Şu ijodiy jarayon davomida uzbek dramaturgayasi, rus va çet el mumtoz asarlari aktyorlarning ijro mahoratini oşişida, teatr jamoasining öz ijodiy yönalişiga ega bölişida muhim rol öynadi. 1936 y.dan teatr «musiqali drama teatri»ga aylantirildi. Şu yillari teatr jamoasi A. Xöjayeva, S. Yaraşev, A. Oxunov, N. Ne'matova, A. Atoyev, 3. Soliyeva kabi ijodkorlar b-n boyidi. Uruş yillari özbek xalqining mardonavor kuraşi aks ettirilgan asarlar sahnalaştirilgan bölsa, tinç quriliş davrida repertuar mavzu jihatdan boyidi. Asosiy e'tibor davrning dolzarb muammolariga qaratildi, xalqimizning fidokorona mehnati, axloqiy va ma'naviy gözalligi, tinçlik, insonparvarlik ğoyalariga intiliş spektakllarda öz ifodasini topdi. «Layli va Majnun» (Xurşid; T. Sodiqov, R. Glier musikasi), «Ravşan va Zulxumor» (K. Yaşin; T. Sodiqov musiqasi), «Kurbon Umarov» (S. Abdulla, Çustiy; T. Jalilov musiqasi), «Oltin köl» (Uyğun, M. Leviyev musiqasi); «Şohi suzana», «Oğriqtişlar» (A. Qahhor), «Yurak sirlari» (B. Rahmonov), «Oftobxon» (K. Yaşin; X. Töxtasinov musiqasi), «Boy ila xizmatçi» (Hamza), «Alişer Navoiy» (Uyğun, I. Sulton), «Imon» (I. Sulton) va b. spektakllar saxnalaştirildi. 1958 y. teatrga Sadriddin Ayniy nomi berildi.

    60—70-y.lar teatrning mustaqil repertuar yaratiş borasidagi ijodiy izlanişlari öz samarasini berdi va teatr uz ijodiy çuqqisiga kutarildi. Sahnada realistik ijro asoslarini urnatişda, ijroçilik san'atini yuksak professional darajaga kötarişda M. Musayev, B. Jamolov, A. Akobirov, R. Botirov kabi rej.larning xizmatlari katta budsi. Buxoroning utmişi mavzuida spektakllar sahnaga qöyiddi. Şuningdek, ayrim kişilar ongi va xulqatvoridagi illatlarni foş etiş, şu yul b-n jamiyatga munosib fazilatli kişilarni tarbiyalaş teatr repertuarining asosiy yunalişiga aylandi. Bir qator musiqali drama va komediya asarlari sahnalaştirilib, uzining ijodiy dadilligini, ijtimoiypsixologik asarlar yaratişga qodirligini körsatdi. «Revizor», «Uylaniş» (N. Gogol), «Hamlet» (U. Şekspir), «Xuşçaqçaq gadolar» (K. Gotssi), «Mirza Izzat Hindistonda» (B. Gargi; M. Aşrafiy musikasi), «Guli siyoh» (S. Jamol; D. Soatqulov musikasi), «Qalamqoşligim» (M. Karimov; S. Jalil musiqasi), «Zebizebona» (T. Tula; I. Akbarov), «Laqma» (Uyğun; S. Jalil musikasi) va b. şular jumlasidan. 1980y lardan boşlab yuksak saviyali, badiiy pişiq va goyaviy mukammal spektallar («Öz arizasiga kura», «Abulfayzxon», «Bir kam dunyo», «Janoza uqilmasin», «Ibn Sino» va b.) sahnalaştirildi. 90-y.lardan teatrga yangi kuçlar (M. Sodiqova, S. Zohidova, B. Boltayev, F. Abdullayev va b.) kelib qöşildi va uzlari b-n teatrga yangi hayot nafasini olib kirdilar. «Uruş» (Ş. Nurmatov), «Yuragimni sotaman», «Sohibqiron Temur» (S. Sirojiddinov), «Çimiddiq» (E. Xuşvaktov), «Tentakfariştalar» (Ş. Boşbekov), «Davlat bolalari» (R. Muxammadjonov), «Haqrost» (Y. Muqimov) kabi spektakllar b-n teatr öz mavqeini tikladi. Teatrda H. Naymov, N. Ne'matova, A. Fayziyev kabi Özbekiston xalq artistlari turli yillarda ijod qilganlar.

    Teatrning yetakçi aktyorlari: 3. Karimov, A. Mavlonov, N. Muminova, B. Baqoyev, R. Ergaşev, S. Ğulomova, Ş. Yulliyev va b. Boş rej.— Ubaydulla Baqoyev.

    Jöra Maxmudov, Isomitdin Jumayev.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    БУХОРО ТЕАТРИ, Садриддин Айний номидаги давлат мусиқали драма ва комедия театр и — тўнғич узбек профессионал театрларидан. 1921 й. Ф.Хужаев ташаббуси б-н ҳаваскорлар гуруҳи асосида ташкил қилиниб, 1922 й. «Туҳматчилар жазоси» (Ҳамза) спектакли б-н очилган. Иккинчи спектакли «Туркистон табиби» (М. Уйғур, 1923). Ташкилотчиси ва бадиий раҳбари — Маннон Уйгур. ҳ.Латипов, Л. Назруллаев, Н. Раҳмонов, Л. Латипов, С. Табибуллаев, Н. Ғаниев ва б. театрнинг илк ижодкорлари бўлиб, театр тараққиётига катта ҳисса қўшдилар. 1924 й.да театрнинг бир гуруҳ актёрлари Москвадаги узбек драма студиясига ўқишга юборидди. 1930 й.нинг охиригача кичик пьеса ва концерт дастурлари б-н кифояланди. Драма студиясини тугатган актёрлар (Б. Хўжаев, С. Абдуллаев, А. Олимова, Б.Жамолов, М. Мусаев ва б.) қайтгач (1930), театр том маънода профессионал театр мақомига эга бўлди. Улар саҳналаштирган «Исён» (Д. Фурманов ва С. Поливанов), «Зўраки табиб» (Ж. Мольер), «Қон ва сув» (Л. Сайфуллина) спектакллари театрнинг профессионаллик даражасини янада мустаҳкамлади. 1931 й. Я. Бобожонов бадиий раҳбар, Ш. Шораҳимов эса бош рассом этиб тайинландилар. 30-й.ларнинг ўрталари театр ижодий фаолиятида бурилиш даври бўлди. Реализм услубини чуқур эгаллаш, эришилган ижодий муваффақиятларни мустаҳкамлаш борасида жиддий иш олиб борилди. Шу ижодий жараён давомида узбек драматургаяси, рус ва чет эл мумтоз асарлари актёрларнинг ижро маҳоратини ошишида, театр жамоасининг ўз ижодий йўналишига эга бўлишида муҳим роль ўйнади. 1936 й.дан театр «мусиқали драма театри»га айлантирилди. Шу йиллари театр жамоаси А. Хўжаева, С. Ярашев, А. Охунов, Н. Неъматова, А. Атоев, 3. Солиева каби ижодкорлар б-н бойиди. Уруш йиллари ўзбек халқининг мардонавор кураши акс эттирилган асарлар саҳналаштирилган бўлса, тинч қурилиш даврида репертуар мавзу жиҳатдан бойиди. Асосий эътибор даврнинг долзарб муаммоларига қаратилди, халқимизнинг фидокорона меҳнати, ахлоқий ва маънавий гўзаллиги, тинчлик, инсонпарварлик ғояларига интилиш спектаклларда ўз ифодасини топди. «Лайли ва Мажнун» (Хуршид; Т. Содиқов, Р. Глиэр мусикаси), «Равшан ва Зулхумор» (К. Яшин; Т. Содиқов мусиқаси), «Курбон Умаров» (С. Абдулла, Чустий; Т. Жалилов мусиқаси), «Олтин кўл» (Уйғун, М. Левиев мусиқаси); «Шоҳи сузана», «Оғриқтишлар» (А. Қаҳҳор), «Юрак сирлари» (Б. Раҳмонов), «Офтобхон» (К. Яшин; X. Тўхтасинов мусиқаси), «Бой ила хизматчи» (Ҳамза), «Алишер Навоий» (Уйғун, И. Султон), «Имон» (И. Султон) ва б. спектакллар сахналаштирилди. 1958 й. театрга Садриддин Айний номи берилди.

    60—70-й.лар театрнинг мустақил репертуар яратиш борасидаги ижодий изланишлари ўз самарасини берди ва театр уз ижодий чуққисига кутарилди. Саҳнада реалистик ижро асосларини урнатишда, ижрочилик санъатини юксак профессионал даражага кўтаришда М. Мусаев, Б. Жамолов, А. Акобиров, Р. Ботиров каби реж.ларнинг хизматлари катта будци. Бухоронинг утмиши мавзуида спектакллар саҳнага қўйидди. Шунингдек, айрим кишилар онги ва хулқатворидаги иллатларни фош этиш, шу йул б-н жамиятга муносиб фазилатли кишиларни тарбиялаш театр репертуарининг асосий йуналишига айланди. Бир қатор мусиқали драма ва комедия асарлари саҳналаштирилиб, узининг ижодий дадиллигини, ижтимоийпсихологик асарлар яратишга қодирлигини кўрсатди. «Ревизор», «Уйланиш» (Н. Гоголь), «Ҳамлет» (У. Шекспир), «Хушчақчақ гадолар» (К. Гоцци), «Мирза Иззат Ҳиндистонда» (Б. Гарги; М. Ашрафий мусикаси), «Гули сиёҳ» (С. Жамол; Д. Соатқулов мусикаси), «Қаламқошлигим» (М. Каримов; С. Жалил мусиқаси), «Зебизебона» (Т. Тула; И. Акбаров), «Лақма» (Уйғун; С. Жалил мусикаси) ва б. шулар жумласидан. 1980й лардан бошлаб юксак савияли, бадиий пишиқ ва гоявий мукаммал спекталлар («Ўз аризасига кура», «Абулфайзхон», «Бир кам дунё», «Жаноза уқилмасин», «Ибн Сино» ва б.) саҳналаштирилди. 90-й.лардан театрга янги кучлар (М. Содиқова, С. Зоҳидова, Б. Болтаев, Ф. Абдуллаев ва б.) келиб қўшилди ва узлари б-н театрга янги ҳаёт нафасини олиб кирдилар. «Уруш» (Ш. Нурматов), «Юрагимни сотаман», «Соҳибқирон Темур» (С. Сирожиддинов), «Чимиддиқ» (Э. Хушвактов), «Тентакфаришталар» (Ш. Бошбеков), «Давлат болалари» (Р. Мухаммаджонов), «Ҳақрост» (Й. Муқимов) каби спектакллар б-н театр ўз мавқеини тиклади. Театрда Ҳ. Наймов, Н. Неъматова, А. Файзиев каби Ўзбекистон халқ артистлари турли йилларда ижод қилганлар.

    Театрнинг етакчи актёрлари: 3. Каримов, А. Мавлонов, Н. Муминова, Б. Бақоев, Р. Эргашев, С. Ғуломова, Ш. Йуллиев ва б. Бош реж.— Убайдулла Бақоев.

    Жўра Махмудов, Исомитдин Жумаев.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.