Buyruq gap
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 683-b. — ziyouz.com
Buyruq gap — gap turi. Kommunikativ vazifasiga kura buyuriş, iltimos, maslahat ma'nolari ifodasini anglatadi (mas, «hammasini aytib ber», «menga uzatib yuboring», «siz öğlim, otangizning aytganini qiling»). B. g.lar harakatni bajarişbajarmaslik haqida buyuriş, undaş, istak kabi ma'nolar ifodalovçi mayl (buyruqistak mayli) ga ham ega («ayt», «aytsin», «aytgin», «ayting»). B. g. kesimi vazifasida köp holatda buyruq fe'li keladi yoki maxsus buyruq intonatsiyasiga ega böladi (mas, «Sen suv sep, sen supur», «Köça harakati qoidalariga rioya qiling!»). B.g.lar murojaat etilişiga köra obyektga yoki subyekt (sözlovçi)ning öziga qaratilgan bölişi mumkin (mas, «har bir ötgan, ketganni kuzatib tur», 2şaxs, birlik. «Zokir özigaözi şunday dedi: buni heç kimdan yordam olmay özing uddala!»). Ba'zan, B.g.lar umuman muloqotda iştirok etmagan şaxsga ham qaratilgan böladi («Bolalar futbol, qizlar tennis öynasin!»).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУЙРУҚ ГАП — гап тури. Коммуникатив вазифасига кура буюриш, илтимос, маслаҳат маънолари ифодасини англатади (мас, «ҳаммасини айтиб бер», «менга узатиб юборинг», «сиз ўғлим, отангизнинг айтганини қилинг»). Б. г.лар ҳаракатни бажаришбажармаслик ҳақида буюриш, ундаш, истак каби маънолар ифодаловчи майл (буйруқистак майли) га ҳам эга («айт», «айтсин», «айтгин», «айтинг»). Б. г. кесими вазифасида кўп ҳолатда буйруқ феъли келади ёки махсус буйруқ интонациясига эга бўлади (мас, «Сен сув сеп, сен супур», «Кўча ҳаракати қоидаларига риоя қилинг!»). Б.г.лар мурожаат этилишига кўра объектга ёки субъект (сўзловчи)нинг ўзига қаратилган бўлиши мумкин (мас, «ҳар бир ўтган, кетганни кузатиб тур», 2шахс, бирлик. «Зокир ўзигаўзи шундай деди: буни ҳеч кимдан ёрдам олмай ўзинг уддала!»). Баъзан, Б.г.лар умуман мулоқотда иштирок этмаган шахсга ҳам қаратилган бўлади («Болалар футбол, қизлар теннис ўйнасин!»).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.