Buyuk tekisliklar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 818-b. — ziyouz.com
Buyuk tekisliklar — toğ oldi platosi, Şim. Amerikaning Şarqiy Kordilyera toğlariga tutaşib ketgan, AQŞ va Kanada hududida. Jan. şarqdan şim.ğarbga 29° ş.k. dan 62° ş.k. gaça 3600 km uzunlikka çözilgan, kengligi 550—800 km. Geologik jihatdan Şim. Amerika (Kanada) platformasining çekka kismi. Kristall jinslar, ohaktoş, qumtoş va lyosslar b-n qoplangan. Bal. şarqda 500 m dan ğarbda 1700 m gaça. Jan.da karst rivojlangan. Jarliklar B.t.ni alohida qismlarga ajratib yuborgan: Eduarde platosi, LyanoEstakado, Buyuk tekisliklar va Missuri. B.t. neft, toşkömir va qönğir kömirga, tabiiy gaz va oş tuziga boy. Iqlimi kontinental, şim. da mö'tadil, jan.da subtropik iqlim. Yanv. ning örtaça t-rasi şim.da —28°, jan. da 12°, iyulniki şim.da 13°, jan. da 28°. Yillik yogin 250—600 mm. Daryolari kamsuv, tez oqadi. Yirik daryolari — Missuri, Platt, Arkanzas, Kolorado, Pekos; suğorişda keng foydalaniladi. Tuproği kaştan, qönğirörmon qora tuproq. Tabiiy ösimligi asosan daşt va örmondaşt ösimliklari, jan.da alohida savannalar uçraydi. Q.x.da asosan yaylov çorvaçiligi rivojlangan, sugoriladigan yerlarda paxta, qand lavlagi, kartoşka kabi ekinlar yetiştiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУЮК ТЕКИСЛИКЛАР — тоғ олди платоси, Шим. Американинг Шарқий Кордильера тоғларига туташиб кетган, АҚШ ва Канада ҳудудида. Жан. шарқдан шим.ғарбга 29° ш.к. дан 62° ш.к. гача 3600 км узунликка чўзилган, кенглиги 550—800 км. Геологик жиҳатдан Шим. Америка (Канада) платформасининг чекка кисми. Кристалл жинслар, оҳактош, қумтош ва лёсслар б-н қопланган. Бал. шарқда 500 м дан ғарбда 1700 м гача. Жан.да карст ривожланган. Жарликлар Б.т.ни алоҳида қисмларга ажратиб юборган: Эдуарде платоси, ЛьяноЭстакадо, Буюк текисликлар ва Миссури. Б.т. нефть, тошкўмир ва қўнғир кўмирга, табиий газ ва ош тузига бой. Иқлими континентал, шим. да мўътадил, жан.да субтропик иқлим. Янв. нинг ўртача т-раси шим.да —28°, жан. да 12°, июлники шим.да 13°, жан. да 28°. Йиллик ёгин 250—600 мм. Дарёлари камсув, тез оқади. Йирик дарёлари — Миссури, Платт, Арканзас, Колорадо, Пекос; суғоришда кенг фойдаланилади. Тупроғи каштан, қўнғирўрмон қора тупроқ. Табиий ўсимлиги асосан дашт ва ўрмондашт ўсимликлари, жан.да алоҳида саванналар учрайди. Қ.х.да асосан яйлов чорвачилиги ривожланган, сугориладиган ерларда пахта, қанд лавлаги, картошка каби экинлар етиштирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.