Buzoqboşilar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 678-b. — ziyouz.com
Buzoqboşilar (Gryllotalpidae) töğri qanotlilar turkumiga mansub haşarotlar oilasi. Q. x. ekinlarining juda köp turlari zararkunandasi. Uzunçoq tanasi 35—50 mm, usti qönğir, qorin tomoni sarğişqönğir tusda; ustqanoti kalta; orqa qanotlari yaxşi rivojlangan; keng, yöğon oldingi oyoqlari yer qazişga moslaşgan. B. asosan yer tagida yaşaydi, yer ustiga juda kam çiqadi. Tuproqda gorizontal yöllar qaziydi va 10—20 sm çuqurlikda tuxum qöyiş uçun uya quradi. Qönğiz, nimfa hamda liçinka holida qişlaydi; tuxumdan 10—12 kunda liçinkalar çiqib, tuproqsa hayot keçira boşlaydi va qişlab, kelasi yili yozda rivojlanişini tugatadi. B., asosan nam yerlarda köproq uçraydi. Suğoriladigan dehqonçilik mintaqalarida şarq B. (Gryllotalpa africana P.), bir tikanli B. (G. unispina Sauss) va oddiy B. (G. gryllotalpa L.) tarqalgan. B. poliz hamda parniklardagi ekinlar ildizi, ba'zan poyalarini kemirib, zarar yetkazadi, şuningdek qazigan yöllari tuprokdagi namning tez buglanib ketişiga sabab böladi. Ba'zan ğöza, oqjöxori, makkajöxori, arpa va b. ekinlarni ham (şolidan taşqari) şikastlaydi. Kuraş çoralari: zaharli xöraklardan foydalaniş; tuproqni kuzda dixloretan b-n fumigatsiyalaş.
Najmiddin Mahmudxöjayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БУЗОҚБОШИЛАР (Gryllotalpidae) тўғри қанотлилар туркумига мансуб ҳашаротлар оиласи. Қ. х. экинларининг жуда кўп турлари зараркунандаси. Узунчоқ танаси 35—50 мм, усти қўнғир, қорин томони сарғишқўнғир тусда; устқаноти калта; орқа қанотлари яхши ривожланган; кенг, йўғон олдинги оёқлари ер қазишга мослашган. Б. асосан ер тагида яшайди, ер устига жуда кам чиқади. Тупроқда горизонтал йўллар қазийди ва 10—20 см чуқурликда тухум қўйиш учун уя қуради. Қўнғиз, нимфа ҳамда личинка ҳолида қишлайди; тухумдан 10—12 кунда личинкалар чиқиб, тупроқца ҳаёт кечира бошлайди ва қишлаб, келаси йили ёзда ривожланишини тугатади. Б., асосан нам ерларда кўпроқ учрайди. Суғориладиган деҳқончилик минтақаларида шарқ Б. (Gryllotalpa africana P.), бир тиканли Б. (G. unispina Sauss) ва оддий Б. (G. gryllotalpa L.) тарқалган. Б. полиз ҳамда парниклардаги экинлар илдизи, баъзан пояларини кемириб, зарар етказади, шунингдек қазиган йўллари тупрокдаги намнинг тез бугланиб кетишига сабаб бўлади. Баъзан ғўза, оқжўхори, маккажўхори, арпа ва б. экинларни ҳам (шолидан ташқари) шикастлайди. Кураш чоралари: заҳарли хўраклардан фойдаланиш; тупроқни кузда дихлорэтан б-н фумигациялаш.
Нажмиддин Маҳмудхўжаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.