Çaqaloqlarning gemolitik kasalligi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 35–36-b. — ziyouz.com
Çaqaloqlarning gemolitik kasalligi — çaqaloklarda oğir keçadigan kasallik. Ona va homila qon gruppalarining turli sistemalar, köpinça rezusfaktor böyiça mos kelmasligi.
Qonda rezusfaktorning boryökligiga qarab, u rezusmusbat yoki rezusmanfiy deb belgilanadi. Bolada kasallik ona yoki ota qonining rezusi mos kelmasligi (onasi—rezusmanfiy, otasi—rezusmusbat) dan paydo böladi. Bunda homilaga rezusfaktor rezusmusbat otadan utişi mumkin. Xomilaning rezusfaktori platsenta orqali rezusmanfiy ona qoniga ötadi. Ona organizmi homila rezusfaktoriga nisbatan antitelolar işlab çiqaradi, bular platsenta orqali rezusmusbat homila qoniga qayta ötib, uning eritrotsitlarini yemiradi (gemoliz röy beradi), kamqonlik va sariq pigment — bilirubinning töplanişi yuzaga keladi. Kasallik aksari ikkinçi, uçinçi va keyingi homiladorliklarda tuğilgan, şuningdek, abortlardan keyingi homiladorlikda tuğilgan (çunki ona organizmida antitelolar mikdori bir homiladorlikdan ikkinçi homiladorlikkaça ortib boradi) gödaklarda uçraydi. Onaga ilgari rezusfaktorni hisobga olmay qon quyilgan bölsa, birinçi homiladorlikdan tuğilgan bolada ham Ç.g.k. paydo bölişi mumkin.
Ç.g.k. ona va homila qoni qon gruppalari böyiça moye kelmaganda ham kuzatiladi, bu köpinça onaning qon gruppasi 1(O), bolaniki P(A) yoki Ş(V) bölgan hollarda röy beradi.
Ç.g.k.ning 3 şakli farq kilinadi: homiladagi umumiy tuğma şiş, çaqaloklardagi sariqlik hamda ulardagi tuğma kamqonlik.
Çaqaloklardagi sariklik köproq uçraydi. Sariqlik tuğruqning birinçiikkinçi kunida paydo böladi va bola hayotining keyingi kunlarida kupaya boradi; ba'zan gödak terisi sarğayib tuğiladi, bu qonda eritrotsitlar parçalanişidan hosil böladigan böyovçi modda — bilirubinning paydo bölişi va tez köpayişiga boğliq. Bunda birinçi haftaning oxirlarida bolaning ahvoli oğirlaşib, u şilqillab tuşadi, yaxşi emmaydi, oyoqqöllari tortişadi.
Homilaning umumiy tugma şişi hamda kamqonliqda bola ulik tugiladi yoki tuğilgan zahoti nobud böladi.
Ç.g.k.ning oldini oliş uçun homilador ayollarning qoni rezusfaktorga tekşiriladi va qon gruppasi aniqlanadi. Qoni rezusmanfiy ayollar hisobga olinadi; ularning qoni rezus antitelolarga muntazam tekşirib turiladi. Qoni rezusmanfiy birinçi marta homilador bölgan ayollarga abort qildiriş tavsiya etilmaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧАҚАЛОҚЛАРНИНГ ГЕМОЛИТИК КАСАЛЛИГИ — чақалокларда оғир кечадиган касаллик. Она ва ҳомила қон группаларининг турли системалар, кўпинча резусфактор бўйича мос келмаслиги.
Қонда резусфакторнинг борйўклигига қараб, у резусмусбат ёки резусманфий деб белгиланади. Болада касаллик она ёки ота қонининг резуси мос келмаслиги (онаси—резусманфий, отаси—резусмусбат) дан пайдо бўлади. Бунда ҳомилага резусфактор резусмусбат отадан утиши мумкин. Хомиланинг резусфактори плацента орқали резусманфий она қонига ўтади. Она организми ҳомила резусфакторига нисбатан антителолар ишлаб чиқаради, булар плацента орқали резусмусбат ҳомила қонига қайта ўтиб, унинг эритроцитларини емиради (гемолиз рўй беради), камқонлик ва сариқ пигмент — билирубиннинг тўпланиши юзага келади. Касаллик аксари иккинчи, учинчи ва кейинги ҳомиладорликларда туғилган, шунингдек, абортлардан кейинги ҳомиладорликда туғилган (чунки она организмида антителолар микдори бир ҳомиладорликдан иккинчи ҳомиладорликкача ортиб боради) гўдакларда учрайди. Онага илгари резусфакторни ҳисобга олмай қон қуйилган бўлса, биринчи ҳомиладорликдан туғилган болада ҳам Ч.г.к. пайдо бўлиши мумкин.
Ч.г.к. она ва ҳомила қони қон группалари бўйича мое келмаганда ҳам кузатилади, бу кўпинча онанинг қон группаси 1(О), боланики П(А) ёки Ш(В) бўлган ҳолларда рўй беради.
Ч.г.к.нинг 3 шакли фарқ килинади: ҳомиладаги умумий туғма шиш, чақалоклардаги сариқлик ҳамда улардаги туғма камқонлик.
Чақалоклардаги сариклик кўпроқ учрайди. Сариқлик туғруқнинг биринчииккинчи кунида пайдо бўлади ва бола ҳаётининг кейинги кунларида купая боради; баъзан гўдак териси сарғайиб туғилади, бу қонда эритроцитлар парчаланишидан ҳосил бўладиган бўёвчи модда — билирубиннинг пайдо бўлиши ва тез кўпайишига боғлиқ. Бунда биринчи ҳафтанинг охирларида боланинг аҳволи оғирлашиб, у шилқиллаб тушади, яхши эммайди, оёққўллари тортишади.
Ҳомиланинг умумий тугма шиши ҳамда камқонлиқда бола улик тугилади ёки туғилган заҳоти нобуд бўлади.
Ч.г.к.нинг олдини олиш учун ҳомиладор аёлларнинг қони резусфакторга текширилади ва қон группаси аниқланади. Қони резусманфий аёллар ҳисобга олинади; уларнинг қони резус антителоларга мунтазам текшириб турилади. Қони резусманфий биринчи марта ҳомиладор бўлган аёлларга аборт қилдириш тавсия этилмайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.