Çavçavadze Ilya Grigoryeviç
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 3-b. — ziyouz.com
Çavçavadze Ilya Grigoryeviç [1837.27.10(8.11), Kvareli 1907.30.8(12.9), Tbilisi] — gruzin yozuvçisi va jamoat arbobi. Peterburg universitetida (1857—61) tahsil körgan. 1861 y. vataniga qaytib, gruzin adabiyotidagi inqilobiydemokratik yönalişga boşçilik qilgan. 1864 y.dan e'tiboran adabiy faoliyatdan taşqari, davlat va jamoatçilik muassasalarida ham xizmat qilib, 1861 y. islohoti tufayli dvoryanlar va dehqonlar örtasidagi munosabatni muvofikdaştiriş işlari bilan şuğullangan. Uzok, yillar gruzinlar örtasida savodxonlikni tarqatiş jamiyatiga rais, «Iveriya» gaz.ga muxarrir (1877— 1902) va gruzin dramaturglari jamiyati hay'atiga rahbar (1879 y.dan) bölib işlagan. 1906 y.da esa Davlat kengaşiga a'zo etib saylangan. Ç. Tbilisidan Saguramoga ketayotganida çor oxrankasi josuslari tomonidan uldirilgan.
Ç. ijodi 19-a.ning 50-y.larida boşlangan. «Röyo» (1859), «Bir neça manzara yoki Qaroqçi hayotidan bir lavha» (1860) dostonlari va «Faqir kişining hikoyasi» (1859—62), «U ham odammi?» (1859— 63), «Otarning bevasi» (1880) qissalarida Ç. fuzin jamiyatidaga sinfiytabaqaviy ziddiyatlarni, mehnatkaş xalq haq-huquqlarining poymol qilinganini aks ettirgan.
Tabiat tasviriga bağişlangan «Kvareli toğlariga» (1857) singari ayrim şe'rlarni istisno qilganda Ç.ning poetik asarlarida ham vatanparvarlik ğoyalari ustuvorlik kilgan. Şoirning xalq ijodi asarlari syujeti asosida yozilgan «Darveş» (1883) dostonida inson jamiyatda yaşaşi va şu jamiyatni takomillaştiriş yölida mehnat qilişi lozim, degan fikr olğa surilgan. Gruzin adabiy tilini xalqqa yaqinlaştiriş va gruzin adabiyotida realistik tasvir teranlaşuvida Ç.ning xizmatlari katta. Asarlari köplab tillarga tarjima qilingan. Şoir Matsminda toği (Tbilisi)dagi gruzin adabiyoti va madaniyati arboblari panteoniga dafn etilgan.
As: Stixotvoreniya i poemi, Leningrad, 1979.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧАВЧАВАДЗЕ Илья Григорьевич [1837.27.10(8.11), Кварели 1907.30.8(12.9), Тбилиси] — грузин ёзувчиси ва жамоат арбоби. Петербург университетида (1857—61) таҳсил кўрган. 1861 й. ватанига қайтиб, грузин адабиётидаги инқилобийдемократик йўналишга бошчилик қилган. 1864 й.дан эътиборан адабий фаолиятдан ташқари, давлат ва жамоатчилик муассасаларида ҳам хизмат қилиб, 1861 й. ислоҳоти туфайли дворянлар ва деҳқонлар ўртасидаги муносабатни мувофикдаштириш ишлари билан шуғулланган. Узок, йиллар грузинлар ўртасида саводхонликни тарқатиш жамиятига раис, «Иверия» газ.га мухаррир (1877— 1902) ва грузин драматурглари жамияти ҳайъатига раҳбар (1879 й.дан) бўлиб ишлаган. 1906 й.да эса Давлат кенгашига аъзо этиб сайланган. Ч. Тбилисидан Сагурамога кетаётганида чор охранкаси жосуслари томонидан улдирилган.
Ч. ижоди 19-а.нинг 50-й.ларида бошланган. «Рўё» (1859), «Бир неча манзара ёки Қароқчи ҳаётидан бир лавҳа» (1860) достонлари ва «Фақир кишининг ҳикояси» (1859—62), «У ҳам одамми?» (1859— 63), «Отарнинг беваси» (1880) қиссаларида Ч. фузин жамиятидага синфийтабақавий зиддиятларни, меҳнаткаш халқ ҳақ-ҳуқуқларининг поймол қилинганини акс эттирган.
Табиат тасвирига бағишланган «Кварели тоғларига» (1857) сингари айрим шеърларни истисно қилганда Ч.нинг поэтик асарларида ҳам ватанпарварлик ғоялари устуворлик килган. Шоирнинг халқ ижоди асарлари сюжети асосида ёзилган «Дарвеш» (1883) достонида инсон жамиятда яшаши ва шу жамиятни такомиллаштириш йўлида меҳнат қилиши лозим, деган фикр олға сурилган. Грузин адабий тилини халққа яқинлаштириш ва грузин адабиётида реалистик тасвир теранлашувида Ч.нинг хизматлари катта. Асарлари кўплаб тилларга таржима қилинган. Шоир Матцминда тоғи (Тбилиси)даги грузин адабиёти ва маданияти арбоблари пантеонига дафн этилган.
Ас: Стихотворения и поэмы, Ленинград, 1979.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.