Çayon çaqişi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 7-b. — ziyouz.com
Çayon çaqişi — kişi hayoti uçun xavfli holat. Çayon çaqqan joyda kuçli oğriq seziladi, keyinçalik u qon tomirlari va nerv tolalari orqali butun tanaga tarqaladi. Öşa joy qizib, ba'zan «muzlab» jonsizlanadi, qiçişadi, qizarib şişadi, goho unda pufakçalar paydo böladi; kişi holsizlanadi, boşi aylanadi va oğriydi, eti uvişadi. Oğirroq hollarda tomir tortişib, nafas oliş, gapiriş qiyinlaşadi. Çayon çaqqan joyga naşatir spirti surtib, issiq qiliş lozim, unga sarimsoq yoki piyozni ezib qöyiş, margansovka (kaliy permanganat) eritmasi bilan vanna qiliş ham mumkin. Çayon çaqqan kişida behollik alomatlari kuzatilsa, darhol vraçga murojaat etiş zarur. Unga iloji boriça köp suyuqlik içiriş lozim. Ç.ç.ni oldini oliş uçun çayon ölja qidirib kirib qolişi mumkin bölgan poyabzal, kiyim va b.ni qoqib-suqib kiyiş maqsadga muvofiq.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧАЁН ЧАҚИШИ — киши ҳаёти учун хавфли ҳолат. Чаён чаққан жойда кучли оғриқ сезилади, кейинчалик у қон томирлари ва нерв толалари орқали бутун танага тарқалади. Ўша жой қизиб, баъзан «музлаб» жонсизланади, қичишади, қизариб шишади, гоҳо унда пуфакчалар пайдо бўлади; киши ҳолсизланади, боши айланади ва оғрийди, эти увишади. Оғирроқ ҳолларда томир тортишиб, нафас олиш, гапириш қийинлашади. Чаён чаққан жойга нашатир спирти суртиб, иссиқ қилиш лозим, унга саримсоқ ёки пиёзни эзиб қўйиш, марганцовка (калий перманганат) эритмаси билан ванна қилиш ҳам мумкин. Чаён чаққан кишида беҳоллик аломатлари кузатилса, дарҳол врачга мурожаат этиш зарур. Унга иложи борича кўп суюқлик ичириш лозим. Ч.ч.ни олдини олиш учун чаён ўлжа қидириб кириб қолиши мумкин бўлган пойабзал, кийим ва б.ни қоқиб-суқиб кийиш мақсадга мувофиқ.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.