Çayot
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 9-b. — ziyouz.com
Çayot ÇAYOT, Meksika bodringi (Sechium edule L.) — qovoqdoşlar oilasiga, Sechium turkumiga mansub ösimlik turi, oziq-ovqat ekini. Markaziy Amerikada indeyslar tomonidan madaniylaştirilgan. 19-a. örtalaridan Afrikada, söngra Jan. Yevropada, Osiyoning tropik qismida tarqalgan. Asosan, Meksikada köp ekiladi. Tropiklarda köp yillik, subtropiklarda bir yillik ekin, poyasining uz. 10 m gaça boradi. Bargi beş bölmali, guli ayrim jinsli. Mevasi noksimon, rangi yaşil, bir uruğli, uz. 13—20 sm gaça, oğirligi 0,2—2 kg. Mevasi tarkibida 3—3,5% qand, 20% kraxmal, oqsil, qisman moy bor. Qovurib yoki dimlab yeyiladi. Ekilganidan keyin 2yildan boşlab ildizida 2 kg dan 30 kg gaça tuganaklar hosil qiladi. Ildizda hosil bölgan tuganaklarda 20% gaça kraxmal, oqsil, smolali moddalar töplanadi, mazasi kartoşkaga öxşaydi, bolalar va bemorlar uçun parhez un tayyorlanadi. Poyasidan boş kiyim va savatlar töqiladigan pişiq tola olinadi.
Subtropiklarda butun mevasini band tomoni Çayot bilan ekib köpaytiriladi. Ekiş sxemasi 2 m x 1,5 m. Sent. da gullaydi, bir oydan keyin mevalari yetiladi (bir ösimlik 200 donagaça meva tugadi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧАЙОТ, Мексика бодринги (Sechium edule L.) — қовоқдошлар оиласига, Sechium туркумига мансуб ўсимлик тури, озиқ-овқат экини. Марказий Америкада индейслар томонидан маданийлаштирилган. 19-а. ўрталаридан Африкада, сўнгра Жан. Европада, Осиёнинг тропик қисмида тарқалган. Асосан, Мексикада кўп экилади. Тропикларда кўп йиллик, субтропикларда бир йиллик экин, поясининг уз. 10 м гача боради. Барги беш бўлмали, гули айрим жинсли. Меваси ноксимон, ранги яшил, бир уруғли, уз. 13—20 см гача, оғирлиги 0,2—2 кг. Меваси таркибида 3—3,5% қанд, 20% крахмал, оқсил, қисман мой бор. Қовуриб ёки димлаб ейилади. Экилганидан кейин 2йилдан бошлаб илдизида 2 кг дан 30 кг гача туганаклар ҳосил қилади. Илдизда ҳосил бўлган туганакларда 20% гача крахмал, оқсил, смолали моддалар тўпланади, мазаси картошкага ўхшайди, болалар ва беморлар учун парҳез ун тайёрланади. Поясидан бош кийим ва саватлар тўқиладиган пишиқ тола олинади.
Субтропикларда бутун мевасини банд томони Чайот билан экиб кўпайтирилади. Экиш схемаси 2 м х 1,5 м. Сент. да гуллайди, бир ойдан кейин мевалари етилади (бир ўсимлик 200 донагача мева тугади).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.