Çeçen tili
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 72-b. — ziyouz.com
Çeçen tili — kavkaz (iberiykavkaz) tillaripiit nax guruhiga mansub til. Asosan, RFning Çeçeniston (Çeçnya), Inguşiya respublikalarida, şuningdek, Qozoğiston, Qirğiziston, Gruziya va Ukrainada tarqalgan. Sözlaşuvçilarning umumiy soni 960 ming kişidan ortiq (ötgan asrning 90-y. lari örtalari).
Ç.t. tekislik va toğlik lahjalariga, toğlik lahjalar esa öz navbatida yana 6 lahjaga bölinadi. Ç.t. fonetikasi murakkab vokalizm (qisqa, çöziq, umlautli sodda unlilar, diftonglar, triftonglar) va konsonantizm (sodda, qöşaloq, tanglay undoşlari) tizimiga ega. Morfologiyasi agglyutinativflektiv belgilarga ega: unda 6 grammatik sinf, köp kelişikli turlaniş, fe'lning zamon, mayl, tuye kategoriyalari mavjud. Sintaksisi sodda ran turlarining va qöşma ran yasalişi usullarining xilmaxilligi bilan ajralib turadi. Leksikasida rus, arab, fors, gruzin, turkiy va b. tillardan özlaşgan sözlar ançagina. Yozuvi ötgan asrning 20-y.larida arab grafikasi asosida, keyinroq lotin grafikasi asosida yaratilgan. 1938 y.dan rus grafikasi asosidagi yozuv joriy qilingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕЧЕН ТИЛИ — кавказ (иберийкавказ) тилларипиит нах гуруҳига мансуб тил. Асосан, РФнинг Чеченистон (Чечня), Ингушия республикаларида, шунингдек, Қозоғистон, Қирғизистон, Грузия ва Украинада тарқалган. Сўзлашувчиларнинг умумий сони 960 минг кишидан ортиқ (ўтган асрнинг 90-й. лари ўрталари).
Ч.т. текислик ва тоғлик лаҳжаларига, тоғлик лаҳжалар эса ўз навбатида яна 6 лаҳжага бўлинади. Ч.т. фонетикаси мураккаб вокализм (қисқа, чўзиқ, умлаутли содда унлилар, дифтонглар, трифтонглар) ва консонантизм (содда, қўшалоқ, танглай ундошлари) тизимига эга. Морфологияси агглютинативфлектив белгиларга эга: унда 6 грамматик синф, кўп келишикли турланиш, феълнинг замон, майл, туе категориялари мавжуд. Синтаксиси содда ran турларининг ва қўшма ran ясалиши усулларининг хилмахиллиги билан ажралиб туради. Лексикасида рус, араб, форс, грузин, туркий ва б. тиллардан ўзлашган сўзлар анчагина. Ёзуви ўтган асрнинг 20-й.ларида араб графикаси асосида, кейинроқ лотин графикаси асосида яратилган. 1938 й.дан рус графикаси асосидаги ёзув жорий қилинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.