Çek yer
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 43-b. — ziyouz.com
Çek yer — ötmişda yerdan foydalaniş şakllaridan biri. Örta Osiyoda 20-a.ning boşlariga qadar ötroq hayot keçiradigan qişloq jamoalariga qaraşli, foydalanuvçilarga har yili taqsimlab beriladigan q.x. yerlari. Ç.s.ning unumdorligi, tekisqiyaligi jihatidan farqlanadigan paykallari, xususiy mulk bölmagan suvli va lalmi yerlardan iborat bölib, jamoaning öz yermulkiga ega bölgan yoki yersiz xonadonlariga qöşimça dehqonçilik qiliş uçun har yili bahorda oilasi va qöşhökizi soniga (yerni eka oliş quvvatiga) köra muayyan tanoblarda qur'a taşlaş yöli bilan («çekiga tuşganiga qarab») ajratib berilgan. Dehqonçilik yili tugaganidan keyin yanagi yili bahorda paykallar foydalanişga yana qayta taqsimlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕК ЕР — ўтмишда ердан фойдаланиш шаклларидан бири. Ўрта Осиёда 20-а.нинг бошларига қадар ўтроқ ҳаёт кечирадиган қишлоқ жамоаларига қарашли, фойдаланувчиларга ҳар йили тақсимлаб бериладиган қ.х. ерлари. Ч.с.нинг унумдорлиги, текисқиялиги жиҳатидан фарқланадиган пайкаллари, хусусий мулк бўлмаган сувли ва лалми ерлардан иборат бўлиб, жамоанинг ўз ермулкига эга бўлган ёки ерсиз хонадонларига қўшимча деҳқончилик қилиш учун ҳар йили баҳорда оиласи ва қўшҳўкизи сонига (ерни эка олиш қувватига) кўра муайян танобларда қуръа ташлаш йўли билан («чекига тушганига қараб») ажратиб берилган. Деҳқончилик йили тугаганидан кейин янаги йили баҳорда пайкаллар фойдаланишга яна қайта тақсимланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.