Çeklilik va çeksizlik
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 45-b. — ziyouz.com
Çeklilik va çeksizlik (falsafada) — narsa va hodisalarning qaramaqarşi tomonlarini ifodalovçi tuşunçalar. Çeklilik — fazo va vaqtda öz ibtidosi va intihosi bölgan aniq, çegarali obyektlar (narsa, jarayon, hodisa, holat, xususiyat va ş.k.)ni anglatadi. Çeklilik çegarasi obyekt intihosini boşqa obyektdan ajratib turadi va ularni birbiriga boğlaydi. Çeklilik doim özgarişda, harakatda. Voqelikdagi har bir biliş obyekti muayyan munosabatda, çeklilik sifatida namoyon böladi. Çeksizlik — materiya va uning turli xususiyatlariga xosdir. U dunyoning fazo va vaqtda benihoyaligini anglatadigan tuşunça. Har qanday narsa va hodisalar çeklidir, çunki u boşqa predmet va hodisalardan mustaqil holda mavjud bölib, fazo va vaqtda ma'lum kölamni egallaydi. U özini qurşab olgan dunyo bilan tinimsiz aloqada bölganligi uçun çeksizdir. Har qanday çekli narsa — çeksizlikning yuz berişi şaklidir. Ilmfan çeklili obyektlarini biliş orkali çeksizlikni oçib berişga yaqinlaşadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕКЛИЛИК ВА ЧЕКСИЗЛИК (фалсафада) — нарса ва ҳодисаларнинг қарамақарши томонларини ифодаловчи тушунчалар. Чеклилик — фазо ва вақтда ўз ибтидоси ва интиҳоси бўлган аниқ, чегарали объектлар (нарса, жараён, ҳодиса, ҳолат, хусусият ва ш.к.)ни англатади. Чеклилик чегараси объект интиҳосини бошқа объектдан ажратиб туради ва уларни бирбирига боғлайди. Чеклилик доим ўзгаришда, ҳаракатда. Воқеликдаги ҳар бир билиш объекти муайян муносабатда, чеклилик сифатида намоён бўлади. Чексизлик — материя ва унинг турли хусусиятларига хосдир. У дунёнинг фазо ва вақтда бениҳоялигини англатадиган тушунча. Ҳар қандай нарса ва ҳодисалар чеклидир, чунки у бошқа предмет ва ҳодисалардан мустақил ҳолда мавжуд бўлиб, фазо ва вақтда маълум кўламни эгаллайди. У ўзини қуршаб олган дунё билан тинимсиз алоқада бўлганлиги учун чексиздир. Ҳар қандай чекли нарса — чексизликнинг юз бериши шаклидир. Илмфан чеклили объектларини билиш оркали чексизликни очиб беришга яқинлашади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.