Çelyabinsk
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 46–47-b. — ziyouz.com
Çelyabinsk - RF Çelyabinsk viloyatidagi şahar (1743 y.dan), viloyat markazi. RFning muhim iktisodiy, madaniy, ilmiy markazi, yirik transport yöllari çorrahasi. Jan. Uralning şarqiy yon bağrida, Miass daryosi sohilida joylaşgan. Aholisi 1077,2 ming kişi (2002). Qora (metallsozlik kti, quvur prokati zdi) va rangli metallurgiya, maşinasozlik va metallsozlik («Çelyabinsk abraziv zavodi», «Polyot», «Turbodetal» korxonalari; traktor, stanoksozlik, «Teplopribor», soatsozlik, yul tuzatiş maşinalari zdlari va b.) sanoatlari mavjud. Issiklik elektr styasi işlab turibdi.
1736 y.da rus qal'asi sifatida boşqirdlarning Selyaba (Çelyaba) qişloği örnida vujudga kelgan. 1743 y.dan şahar, Iset provinsiyasi (Perm, keyinroq Ufa noibligi), 1796 y.dan Orenburg gubernyasining uyezd şahri. 19- a. ning 90-y.larida Buyuk Sibir magistrali va Yekaterinburg yönalişidagi t.y. qurilişi munosabati bilan şahar yirik transport va savdo markaziga aylandi. Sanoattez rivojlandi. 1933 y. da traktor zdi (ÇTZ) qurylib foydalanişga topşirildi. Uruş davrida (1941— 45) Ç.ga 60 ga yaqin sanoat korxonasi evakuatsiya qilindi. Şu davrda şaxar sanoati turli harbiy qurollarni işlab çikardi. Aeroport bor. universitet, politexnika, q.x.ni mexanizatsiyalaş va elektrifikatsiyalaş, tibbiyot, jismoniy tarbiya, ped., madaniyat oliy ukuv yurtlari, i.t. institutlari faoliyat körsatadi. 4 teatr, filarmoniya, ölkaşunoslik muzeyi, kartinalar galereyasi mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕЛЯБИНСК - РФ Челябинск вилоятидаги шаҳар (1743 й.дан), вилоят маркази. РФнинг муҳим иктисодий, маданий, илмий маркази, йирик транспорт йўллари чорраҳаси. Жан. Уралнинг шарқий ён бағрида, Миасс дарёси соҳилида жойлашган. Аҳолиси 1077,2 минг киши (2002). Қора (металлсозлик кти, қувур прокати зди) ва рангли металлургия, машинасозлик ва металлсозлик («Челябинск абразив заводи», «Полёт», «Турбодеталь» корхоналари; трактор, станоксозлик, «Теплоприбор», соатсозлик, йул тузатиш машиналари здлари ва б.) саноатлари мавжуд. Иссиклик электр стяси ишлаб турибди.
1736 й.да рус қалъаси сифатида бошқирдларнинг Селяба (Челяба) қишлоғи ўрнида вужудга келган. 1743 й.дан шаҳар, Исеть провинцияси (Пермь, кейинроқ Уфа ноиблиги), 1796 й.дан Оренбург губернясининг уезд шаҳри. 19- а. нинг 90-й.ларида Буюк Сибирь магистрали ва Екатеринбург йўналишидаги т.й. қурилиши муносабати билан шаҳар йирик транспорт ва савдо марказига айланди. Саноаттез ривожланди. 1933 й. да трактор зди (ЧТЗ) қурйлиб фойдаланишга топширилди. Уруш даврида (1941— 45) Ч.га 60 га яқин саноат корхонаси эвакуация қилинди. Шу даврда шахар саноати турли ҳарбий қуролларни ишлаб чикарди. Аэропорт бор. университет, политехника, қ.х.ни механизациялаш ва электрификациялаш, тиббиёт, жисмоний тарбия, пед., маданият олий укув юртлари, и.т. институтлари фаолият кўрсатади. 4 театр, филармония, ўлкашунослик музейи, картиналар галереяси мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.