Çennay
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 48–49-b. — ziyouz.com
Çennay (1996 y.gaça Madras) Hindistonningjan. qismidagi şahar, Bengaliya qöltiği sohilida. Tamilnad ştatining ma'muriy markazi. Axoliyey 6,8 mln. kişi (2001).
Iqlimi issiq, yanv.ning örtaça trasi 24°, iyulniki 32°. Yiliga örtaça 1200 mm yoğin yoğadi. Teztez bölib turadigan tropik siklonlar şaharga katta zarar keltiradi. Ç. kattaligi jihatdan mamlakatda Mumbay, Dehli, Kalkuttadan keyin 4örinda turadi. Ç. — Hindistonning eng katta portlaridan. Transport yöllarining yirik çorrahasi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Yirik sanoat, savdomoliya va madaniyat markazi. Ç.da mamlakat sanoat mahsulotining '/]0 qismi işlab çiqariladi. Töqimaçilik (ip gazlama), maşinasozlik (jumladan, vagonsozlik, harbiy), metallsozlik sanoatlari rivojlangan. Neft qayta işlanadi. Oziq-ovqat, tamaki, poligrafiya, elektronika, sement, könpoyabzal sanoati korxonalari mavjud. universitet (1857), Hindiston geogr. jamiyati, i.t. institutlari, texnika inti, Musiqa akademiyasi, markaziy kutubxona, davlat muzeyi, Milliy badiiy galereya, teatr, kinostudiya, rasadxona va b. bor. Ç. örnida 17-a. boşlarida balikçilarning Madraspatam nomli qişloği bölgan. Angliyaning OstIndiya kompaniyasi bu yerda qal'a qurib (1639—40), boş qarorgohini köçirib keltirgan. Öşa vaktdan Ç. inglizlarning Hindistondagi harbiy tayanç bazasi va savdo punkta. 1746—49 y.larda fransuzlar qöl ostida bölgan. 18-a.ning 2yarmi va 19-a. boşida Ç. inglizlarning Hindistonning jan.şarqiy qismidagi bosib olgan yerlarining siyosiyma'muriy markazi. Hindiston mustaqillikka erişgaç (1947), Ç. Madras (1969 y.dan Tamilnad) ştatining ma'muriy markazi. Ç. yaqinida tamil me'morligi yodgorliklaridan Maqabalipuram majmuasi saklangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕННАЙ (1996 й.гача Мадрас) Ҳиндистоннингжан. қисмидаги шаҳар, Бенгалия қўлтиғи соҳилида. Тамилнад штатининг маъмурий маркази. Ахолией 6,8 млн. киши (2001).
Иқлими иссиқ, янв.нинг ўртача траси 24°, июлники 32°. Йилига ўртача 1200 мм ёғин ёғади. Тезтез бўлиб турадиган тропик циклонлар шаҳарга катта зарар келтиради. Ч. катталиги жиҳатдан мамлакатда Мумбай, Деҳли, Калькуттадан кейин 4ўринда туради. Ч. — Ҳиндистоннинг энг катта портларидан. Транспорт йўлларининг йирик чорраҳаси. Аэропорти халқаро аҳамиятга эга. Йирик саноат, савдомолия ва маданият маркази. Ч.да мамлакат саноат маҳсулотининг ‘/]0 қисми ишлаб чиқарилади. Тўқимачилик (ип газлама), машинасозлик (жумладан, вагонсозлик, ҳарбий), металлсозлик саноатлари ривожланган. Нефть қайта ишланади. Озиқ-овқат, тамаки, полиграфия, электроника, цемент, кўнпойабзал саноати корхоналари мавжуд. университет (1857), Ҳиндистон геогр. жамияти, и.т. институтлари, техника инти, Мусиқа академияси, марказий кутубхона, давлат музейи, Миллий бадиий галерея, театр, киностудия, расадхона ва б. бор. Ч. ўрнида 17-а. бошларида баликчиларнинг Мадраспатам номли қишлоғи бўлган. Англиянинг ОстИндия компанияси бу ерда қалъа қуриб (1639—40), бош қароргоҳини кўчириб келтирган. Ўша вактдан Ч. инглизларнинг Ҳиндистондаги ҳарбий таянч базаси ва савдо пункта. 1746—49 й.ларда французлар қўл остида бўлган. 18-а.нинг 2ярми ва 19-а. бошида Ч. инглизларнинг Ҳиндистоннинг жан.шарқий қисмидаги босиб олган ерларининг сиёсиймаъмурий маркази. Ҳиндистон мустақилликка эришгач (1947), Ч. Мадрас (1969 й.дан Тамилнад) штатининг маъмурий маркази. Ч. яқинида тамил меъморлиги ёдгорликларидан Мақабалипурам мажмуаси сакланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.