Çeremuxa
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 50–51-b. — ziyouz.com
Çeremuxa (Padus) — ra'nodoşlar oilasiga mansub daraxt yoki butalar turkumi. Böyi 2—17 (20) m, diametri 40 sm. Şoxşabbalari keng, kalin, egilib turadigan poyasining pöstloği kulrangqora, yoş novdalariniki oçiq yaşil yoki qiziljigarrang, yaltiroq. Bargi 5—15 sm. Gullari xuşböy, hidli, 8—12 sm uzunlikdagi şingilga töplangan. Mevasi danakli, bir uruğli, şarsimon kora, yaltiroq, şirin reeavor. May—iyun oylarida gullaydi. Bargi, pöstloği, guli, mevasi va uruğida amigdalin glyukozidi bor. Şim. Amerika, Yevropa va Osiyoda tarqalgan. 20 turi ma'lum. Şulardan oddiy Ç.ning (P.racemosa) ahamiyati katta. Özbekistonda oddiy Ç. va virgi n Ç. manzarali ösimlik sifatida östiriladi. Pöstloğidan yaşil va qönğir böyoq olinadi. Mevasida olma, limon kislota va 5% qand, bargida vitamin S va efir moyi — prunozin bor. Mevasi iste'mol qilinadi va içimliklar tayyorlaşda işlatiladi, şuningdek, içburuğga qarşi dori tayyorlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕРЕМУХА (Padus) — раънодошлар оиласига мансуб дарахт ёки буталар туркуми. Бўйи 2—17 (20) м, диаметри 40 см. Шохшаббалари кенг, калин, эгилиб турадиган поясининг пўстлоғи кулрангқора, ёш новдалариники очиқ яшил ёки қизилжигарранг, ялтироқ. Барги 5—15 см. Гуллари хушбўй, ҳидли, 8—12 см узунликдаги шингилга тўпланган. Меваси данакли, бир уруғли, шарсимон кора, ялтироқ, ширин реэавор. Май—июнь ойларида гуллайди. Барги, пўстлоғи, гули, меваси ва уруғида амигдалин глюкозиди бор. Шим. Америка, Европа ва Осиёда тарқалган. 20 тури маълум. Шулардан оддий Ч.нинг (P.racemosa) аҳамияти катта. Ўзбекистонда оддий Ч. ва вирги н Ч. манзарали ўсимлик сифатида ўстирилади. Пўстлоғидан яшил ва қўнғир бўёқ олинади. Мевасида олма, лимон кислота ва 5% қанд, баргида витамин С ва эфир мойи — прунозин бор. Меваси истеъмол қилинади ва ичимликлар тайёрлашда ишлатилади, шунингдек, ичбуруғга қарши дори тайёрланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.