Çerkassi viloyati
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 53-b. — ziyouz.com
Çerkassi viloyati - Ukraina tarkibidagi viloyat, 1954 y. 7 yanv.da taşkil etilgan. Mayd. 20,9 ming km2. Aholisi 1336,8 ming kişi (2004), asosan, ukrainlar, şuningdek, rus, belorus va b.millat vakillari ham yaşaydi. Şahar aholisi 43%. 20 ma'muriy tumanga bölingan, 15 şahar, 19 şaharça bor. Yirik şaharlari: Çerkassi, Uman, Smela, Zvenigorod, Zolotonoşa, Kanev, Şpola. Markazi — Çerkassi ş.
Kremençug va Kanev suv omborlarining (Dnepr daryosi) har ikkala sohilida. Öng sohilidagi katta qismi Dneprböyi qirlari (eng baland joyi 270 m), çap sohilidagi qismi Dneprböyi pasttekisligida joylaşgan. Iqlimi mö'tadil kontinental, yanv.ning örtaça trasi —5°, iyulniki 19,5°. Yillik yoğin 450—500 mm. Vegetatsiya davri 206—212 kun. Yirik daryosi — Dnepr. Tipik podzollaşgan qora, sur tuproklar, çap sohilida ötloq va çimli podzol tuproqlar keng tarqalgan. Viloyat hududining 15,5% örmon. Daşt ösimliklari kam tarqalgan. Örmon va daşt hayvonlari uçraydi.
Xöjaligining yetakçi tarmoği — oziq-ovqat sanoati (göşt ktlari, sut, spirtaraq va b. zdlar). Qandşakar i.ç. böyiça viloyat mamlakatda 1örinda. Maşinasozlik va metall sozlik rivojlangan. Kimyo kti, kimyoviy tola, kimyoviy reaktivlar, plastmassa zdlari işlab turibdi. Şoyi va ip gazlamalar, gigroskopik paxta, tikuvçilik buyumlari işlab çiqariladi. Çerkassi issiqlik elektr markazi va Kanev GES viloyatni elektr energiyasi bilan ta'minlaydi. Quriliş sanoati rivojlangan (uysozlik kti, granit karyeri, ğişt zdlari). Q.x. lavlagidon ekinlari yetiştiriş va göştsut çorvaçiligiga ixtisoslaşgan. Don, qandlavlagi, kartoşka, ozuqa ekinlari ekiladi. Boğdorçilik va sabzavotçilikning ham salmoği katta. Viloyat xöjaliklarida qoramol, qöyeçki va parranda boqiladi.
T.y. uzunligi 605 km, qattiq qoplamali avtomobil yöllari uz. 5,6 ming km ga yaqin. Dnepr daryosida kema qatnaydi. Havo transporti rivojlangan. 3 oliy öquv yurti, 7 muzey, 2 teatr, filarmoniya faoliyat körsatadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕРКАССИ ВИЛОЯТИ - Украина таркибидаги вилоят, 1954 й. 7 янв.да ташкил этилган. Майд. 20,9 минг км2. Аҳолиси 1336,8 минг киши (2004), асосан, украинлар, шунингдек, рус, белорус ва б.миллат вакиллари ҳам яшайди. Шаҳар аҳолиси 43%. 20 маъмурий туманга бўлинган, 15 шаҳар, 19 шаҳарча бор. Йирик шаҳарлари: Черкасси, Умань, Смела, Звенигород, Золотоноша, Канев, Шпола. Маркази — Черкассы ш.
Кременчуг ва Канев сув омборларининг (Днепр дарёси) ҳар иккала соҳилида. Ўнг соҳилидаги катта қисми Днепрбўйи қирлари (энг баланд жойи 270 м), чап соҳилидаги қисми Днепрбўйи пасттекислигида жойлашган. Иқлими мўътадил континентал, янв.нинг ўртача траси —5°, июлники 19,5°. Йиллик ёғин 450—500 мм. Вегетация даври 206—212 кун. Йирик дарёси — Днепр. Типик подзоллашган қора, сур тупроклар, чап соҳилида ўтлоқ ва чимли подзол тупроқлар кенг тарқалган. Вилоят ҳудудининг 15,5% ўрмон. Дашт ўсимликлари кам тарқалган. Ўрмон ва дашт ҳайвонлари учрайди.
Хўжалигининг етакчи тармоғи — озиқ-овқат саноати (гўшт ктлари, сут, спиртарақ ва б. здлар). Қандшакар и.ч. бўйича вилоят мамлакатда 1ўринда. Машинасозлик ва металл созлик ривожланган. Кимё кти, кимёвий тола, кимёвий реактивлар, пластмасса здлари ишлаб турибди. Шойи ва ип газламалар, гигроскопик пахта, тикувчилик буюмлари ишлаб чиқарилади. Черкасси иссиқлик электр маркази ва Канев ГЭС вилоятни электр энергияси билан таъминлайди. Қурилиш саноати ривожланган (уйсозлик кти, гранит карьери, ғишт здлари). Қ.х. лавлагидон экинлари етиштириш ва гўштсут чорвачилигига ихтисослашган. Дон, қандлавлаги, картошка, озуқа экинлари экилади. Боғдорчилик ва сабзавотчиликнинг ҳам салмоғи катта. Вилоят хўжаликларида қорамол, қўйэчки ва парранда боқилади.
Т.й. узунлиги 605 км, қаттиқ қопламали автомобиль йўллари уз. 5,6 минг км га яқин. Днепр дарёсида кема қатнайди. Ҳаво транспорти ривожланган. 3 олий ўқув юрти, 7 музей, 2 театр, филармония фаолият кўрсатади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.