Çernigov viloyati
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 54–55-b. — ziyouz.com
Çernigov viloyati - Ukraina tarkibidagi viloyat. 1932 y. 7 okt.da taşkil etilgan. Mayd. 31,9 ming km2. Aholisi 1199,1 ming kişi (2004), asosan, ukrainlar, şuningdek, rus, belorus va b. millat vakillari ham yaşaydi. Şahar aholisi 42%. 22 ma'muriy tumanga bölingan, 15 şahar, 31 şaharça bor. Yirik şaharlari: Çernigov, Priluki, Nejin. Markazi — Çernigov ş.
Ç.v. Dneprning çap irmoği — Desna daryosi havzasida joylaşgan. Yer yuzasi tekislik, şim.şarqdan jan.ğarbga tomon qiya. Iklimi mö'tadil kontinental. Yozi iliq. Yanv.ning urtaça trasi —6°, —8°; iyulniki 19—20°. Yiliga 500—600 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 190— 200 kun. Asosiy daryosi — Desna. Mayda kul kup. Şim. qismida çimli podzol, qumli, qumloq, jan.da qoratuproq tuproklar keng tarqalgan. Viloyat xududining 1/5 kismi örmon (qarağay, grab, dub, juka). Örmon va urmonli daşt hayvonlari uçraydi.
Viloyatda bir kança neft konlari oçilişi natijasida neft, neftni qayta işlaş sanoati tarmoklari vujudga keldi. Ç.v. torf zaxiralari böyiça mamlakatda oldingi örinlardan birini egallaydi. Temirruda, fosforit, mergel konlari bor.
Yengil sanoat yetakçi örinda. Töqimaçilik, trikotaj, tikuvçilik korxonalarining salmoği katta. Maşinasozlik va metallsozlikda q.x. maşinalari, yonğinga qarşi asbobuskunalar, avtomobil ehtiyot qismlari i.ç. tajribaeksperimental, maxsus qirqiş asboblari, ta'mirlaş zdlari işlab turibdi. Kime va neft kimyosi sanoatlari («Ximvolokno» i.ç. birlaşmasi, plastmassa, lok va böyoq korxonalari) vujudga kelgan. Mebel, musiqa asboblari (pianino) i.ç. korxonalari, texnik qoğoz fkasi bor. Yiğma temirbeton konstruksiyalar, tunuka materiallar, ğişt işlab çiqariladi. Göşt, moysir, sut, şakarqand, pivo, kraxmalqiyom zdlari faoliyat körsatadi. Sabzavotni qayta işlaş rivojlangan.
Viloyat q.x. kartoşka, don, qand lavlagi, uzun tolali ziğir, sabzavot yetiştiriş va sutgöşt çorvaçiligiga ixtisoslaşgan. Q.x.da foydalaniladigan yerlar viloyat hududining 70% ga yakinini taşkil etadi. Don, kartoşka, texnika va ozuqa ekinlari ekiladi. Yaylov va piçanzorlar 30%ga yaqin maydonni egallaydi.
Jamoa va şaxsiy xöjaliklarida qoramol, çöçqa, qöy va eçki boqiladi. T.y. uzunligi 900 km ga yakin. Qattiq qoplamali avtomobil yöllari uz. 4 ming km çamasida. Dnepr va Desna daryolarida kema qatnaydi. Havo yöli rivojlangan. 2 ped. int, 8 muzey, tarixiyme'moriy muzeyqöriqxona, 2 teatr bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕРНИГОВ ВИЛОЯТИ - Украина таркибидаги вилоят. 1932 й. 7 окт.да ташкил этилган. Майд. 31,9 минг км2. Аҳолиси 1199,1 минг киши (2004), асосан, украинлар, шунингдек, рус, белорус ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Шаҳар аҳолиси 42%. 22 маъмурий туманга бўлинган, 15 шаҳар, 31 шаҳарча бор. Йирик шаҳарлари: Чернигов, Прилуки, Нежин. Маркази — Чернигов ш.
Ч.в. Днепрнинг чап ирмоғи — Десна дарёси ҳавзасида жойлашган. Ер юзаси текислик, шим.шарқдан жан.ғарбга томон қия. Иклими мўътадил континентал. Ёзи илиқ. Янв.нинг уртача траси —6°, —8°; июлники 19—20°. Йилига 500—600 мм ёғин тушади. Вегетация даври 190— 200 кун. Асосий дарёси — Десна. Майда кул куп. Шим. қисмида чимли подзол, қумли, қумлоқ, жан.да қоратупроқ тупроклар кенг тарқалган. Вилоят худудининг 1/5 кисми ўрмон (қарағай, граб, дуб, жука). Ўрмон ва урмонли дашт ҳайвонлари учрайди.
Вилоятда бир канча нефть конлари очилиши натижасида нефть, нефтни қайта ишлаш саноати тармоклари вужудга келди. Ч.в. торф захиралари бўйича мамлакатда олдинги ўринлардан бирини эгаллайди. Темирруда, фосфорит, мергель конлари бор.
Енгил саноат етакчи ўринда. Тўқимачилик, трикотаж, тикувчилик корхоналарининг салмоғи катта. Машинасозлик ва металлсозликда қ.х. машиналари, ёнғинга қарши асбобускуналар, автомобиль эҳтиёт қисмлари и.ч. тажрибаэкспериментал, махсус қирқиш асбоблари, таъмирлаш здлари ишлаб турибди. Киме ва нефть кимёси саноатлари («Химволокно» и.ч. бирлашмаси, пластмасса, лок ва бўёқ корхоналари) вужудга келган. Мебель, мусиқа асбоблари (пианино) и.ч. корхоналари, техник қоғоз фкаси бор. Йиғма темирбетон конструкциялар, тунука материаллар, ғишт ишлаб чиқарилади. Гўшт, мойсир, сут, шакарқанд, пиво, крахмалқиём здлари фаолият кўрсатади. Сабзавотни қайта ишлаш ривожланган.
Вилоят қ.х. картошка, дон, қанд лавлаги, узун толали зиғир, сабзавот етиштириш ва сутгўшт чорвачилигига ихтисослашган. Қ.х.да фойдаланиладиган ерлар вилоят ҳудудининг 70% га якинини ташкил этади. Дон, картошка, техника ва озуқа экинлари экилади. Яйлов ва пичанзорлар 30%га яқин майдонни эгаллайди.
Жамоа ва шахсий хўжаликларида қорамол, чўчқа, қўй ва эчки боқилади. Т.й. узунлиги 900 км га якин. Қаттиқ қопламали автомобиль йўллари уз. 4 минг км чамасида. Днепр ва Десна дарёларида кема қатнайди. Ҳаво йўли ривожланган. 2 пед. инт, 8 музей, тарихиймеъморий музейқўриқхона, 2 театр бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.