Çernika
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 55-b. — ziyouz.com
Çernika (Vaccinium) — erikadoşlarga mansub buta yoki yarim butalar turkumi. 200 dan ortiq turi bor. Yevrosiyo va Şim. Amerikaning örta va sovuq iklim şaroitlarida, Kavkaz, Ğarbiy va Şarqiy Sibir hamda Uzoq Şarqsa tarqalgan. Oddiy Ç. (V. myrtillus) turi AQŞ va Ğarbiy Yevropa mamlakatlarida ekiladi. Böyi 15—40 sm. Ildizi uzun, tarqoq. Gullari oçyaşil, gulbandlarida yakkayakka joylaşgan. May—iyunda gullaydi. Çetdan çanglanadi. Mevasi iyulavg.da yetiladi, tarkibida 12% oşlovçi modda, 44 mg% S vitamini, qand, limon va olma kislotasi, böyoq moddalari, siydik va qonda qand miqdorini kamaytiruvçi neomirtillin glikozidi bor. Yangi mevasidan kisel, vino, likyor va b. tayyorlanadi. Tibbiyotda Ç.ning quritilgan mevalaridan iç ketişini qoldiruvçi vosita sifatida foydalaniladi. Oq qarağay, qarağay, eman, qayin, kaştan örmonzorlarida, tundra, örmon tundra, toglarda usadi. Tabiiy holda ildizpoyasidan köpayadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕРНИКА (Vaccinium) — эрикадошларга мансуб бута ёки ярим буталар туркуми. 200 дан ортиқ тури бор. Евросиё ва Шим. Американинг ўрта ва совуқ иклим шароитларида, Кавказ, Ғарбий ва Шарқий Сибирь ҳамда Узоқ Шарқца тарқалган. Оддий Ч. (V. myrtillus) тури АҚШ ва Ғарбий Европа мамлакатларида экилади. Бўйи 15—40 см. Илдизи узун, тарқоқ. Гуллари очяшил, гулбандларида яккаякка жойлашган. Май—июнда гуллайди. Четдан чангланади. Меваси июльавг.да етилади, таркибида 12% ошловчи модда, 44 мг% С витамини, қанд, лимон ва олма кислотаси, бўёқ моддалари, сийдик ва қонда қанд миқдорини камайтирувчи неомиртиллин гликозиди бор. Янги мевасидан кисель, вино, ликёр ва б. тайёрланади. Тиббиётда Ч.нинг қуритилган меваларидан ич кетишини қолдирувчи восита сифатида фойдаланилади. Оқ қарағай, қарағай, эман, қайин, каштан ўрмонзорларида, тундра, ўрмон тундра, тогларда усади. Табиий ҳолда илдизпоясидан кўпаяди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.