Çervetslar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 49–50-b. — ziyouz.com
Çervetslar — koksidlar kenja turkumiga mansub tengqanotli haşarotlar. 250 ga yaqin turi uçraydi. Tanasining uz. 0,5—35 mm. Urğoçisi qanotsiz. Erkaklarida bitta oldingi juft qanotlari bor, oğiz apparata rivojlanmagan. Urğoçisining oğiz apparati söruvçi tipda. Tanasining usti mumsimon yoki unsimon gubor bilan qoplangan. Köpçilik turlari mavsumda 1—2, ayrimlari esa 3—4 avlod beradi. Jinsiy yöl bilan yoki partenogenetik köpayadi. Urğoçisi 3000 tagaça tuxum qöyadi, tirik tuğadiganlari ham bor. Örta Osiyoda komstok çervetsi, unsimon uzum çervetsi, dumaloq çervets, akatsiya va b. zarar keltiradi. Ç. qişloq xöjalik va texnika ekinlari, manzarali hamda örmon ösimliklari zararkunandasidir. Köpçilik turlari ihota daraxtlari (tut)ni şikastlaydi. Zararlangan daraxtlar ösişi yomonlaşadi, barg, mevalari tökiladi, novdalari kurib qoladi. Böyoqçilik sanoatida ayrim Ç. ajratgan moddalardan foydalaniladi.
Kuraş çoralari: qirqilgan novdalarni boğdan taşqariga olib çiqarib yoqib yuboriş; daraxt kurtaklari rivojlanmasdan oldin unga mineralmoy emulsiyasi (bir tup daraxtga 10—15 l) purkaş va b. Ekiladigan köçatlarni metil bromid preparati (50—60 g/m3) bilan fumigatsiya qiliş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕРВЕЦЛАР — кокцидлар кенжа туркумига мансуб тенгқанотли ҳашаротлар. 250 га яқин тури учрайди. Танасининг уз. 0,5—35 мм. Урғочиси қанотсиз. Эркакларида битта олдинги жуфт қанотлари бор, оғиз аппарата ривожланмаган. Урғочисининг оғиз аппарати сўрувчи типда. Танасининг усти мумсимон ёки унсимон губор билан қопланган. Кўпчилик турлари мавсумда 1—2, айримлари эса 3—4 авлод беради. Жинсий йўл билан ёки партеногенетик кўпаяди. Урғочиси 3000 тагача тухум қўяди, тирик туғадиганлари ҳам бор. Ўрта Осиёда комсток червеци, унсимон узум червеци, думалоқ червец, акация ва б. зарар келтиради. Ч. қишлоқ хўжалик ва техника экинлари, манзарали ҳамда ўрмон ўсимликлари зараркунандасидир. Кўпчилик турлари иҳота дарахтлари (тут)ни шикастлайди. Зарарланган дарахтлар ўсиши ёмонлашади, барг, мевалари тўкилади, новдалари куриб қолади. Бўёқчилик саноатида айрим Ч. ажратган моддалардан фойдаланилади.
Кураш чоралари: қирқилган новдаларни боғдан ташқарига олиб чиқариб ёқиб юбориш; дарахт куртаклари ривожланмасдан олдин унга минералмой эмульцияси (бир туп дарахтга 10—15 л) пуркаш ва б. Экиладиган кўчатларни метил бромид препарати (50—60 г/м3) билан фумигация қилиш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.