Çervyakli uzatma
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 50-b. — ziyouz.com
Çervyakli uzatma - vint (çervyak) va u bilan ilaşadigan çervyak ğildiragi vositasida ayqaş vallarga aylanma harakat uzatadigan mexanizm. Harakat çervyakdagi trapetsiodal rezba bilan ğildirakning yoysimon tişlari orasidagi ilaşiş kuçi natijasida uzatiladi. Çervyak rezbasining kirimlar soniga kura, bir, ikki va tört kirimli, rezba örami şakliga köra, arximed spiralli, botiq profilli va b. xillarga bölinadi. Ç.u.da uzatiş soni 300 va undan katta böladi va u quyidagi formula orqali aniqlanadi: /=z2/zp bunda / — uzatiş soni, z, — çervyakning kirimlar soni, z2 — çervyak ğildiragi tişlari soni.
Ç.u.ning boşqa uzatmalardan afzalligi tekis, şovqinsiz işlaşi, ixçamligi; kamçiligi tutaşuvçi elementlar (çervyak örami bilan ğildirak tişi) ning birbirining ustida nisbiy sirpanişi, foydali iş koeffitsiyenti pastligi, detallar qizib yeyilişi xisoblanadi. Çervyak ğildiraklari yeyilişini kamaytiriş uçun ular antifriksion xossali materiallar (asosan, bronza) dan, rangli metallarni tejaş uçun tarkibiy materiallar (bronzapölat, bronzaçöyan)dan, kuçsiz uzatmalarda esa tekstolit, poliamid va b.dan tayyorlanadi.
Ç.u.dan maşinalarni harakatlantirişda, boşqariş qurilmalari (mas, avtomobilning rul boşqarmasi)da, metall kesiş stanoklari, gidrotexnika inşootlari, kötariştaşiş maşinalari va b.da foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕРВЯКЛИ УЗАТМА - винт (червяк) ва у билан илашадиган червяк ғилдираги воситасида айқаш валларга айланма ҳаракат узатадиган механизм. Ҳаракат червякдаги трапециодал резьба билан ғилдиракнинг ёйсимон тишлари орасидаги илашиш кучи натижасида узатилади. Червяк резьбасининг киримлар сонига кура, бир, икки ва тўрт киримли, резьба ўрами шаклига кўра, архимед спиралли, ботиқ профилли ва б. хилларга бўлинади. Ч.у.да узатиш сони 300 ва ундан катта бўлади ва у қуйидаги формула орқали аниқланади: /=z2/zp бунда / — узатиш сони, z, — червякнинг киримлар сони, z2 — червяк ғилдираги тишлари сони.
Ч.у.нинг бошқа узатмалардан афзаллиги текис, шовқинсиз ишлаши, ихчамлиги; камчилиги туташувчи элементлар (червяк ўрами билан ғилдирак тиши) нинг бирбирининг устида нисбий сирпаниши, фойдали иш коэффициенти пастлиги, деталлар қизиб ейилиши хисобланади. Червяк ғилдираклари ейилишини камайтириш учун улар антифрикцион хоссали материаллар (асосан, бронза) дан, рангли металларни тежаш учун таркибий материаллар (бронзапўлат, бронзачўян)дан, кучсиз узатмаларда эса текстолит, полиамид ва б.дан тайёрланади.
Ч.у.дан машиналарни ҳаракатлантирищда, бошқариш қурилмалари (маc, автомобилнинг руль бошқармаси)да, металл кесиш станоклари, гидротехника иншоотлари, кўтаришташиш машиналари ва б.да фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.