Çetan
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 63-b. — ziyouz.com
Çetan (Sorbus L.) — ra'nodoşlarga mansub buta va daraxtlar turkumi. Örta Osiyoda Turkiston, Zarafşon, Hisor, Darvoz, Ugom, Çatqol, PomirOlay, Farğona toğlarida 3 turi: kizil Ç. (S.tiarischanica), turkiston Ç.i (jagisi) (S. turkestanica) va fors Ç.i. (S. persica) uçraydi. Qizil Ç. kupinça, arça, oq qayin, şilvi kabilar bilan birga dengiz sathidan 1800—3000 m balandaikda aralaş örmonlar hosil qilib usadi. Buii 3—5 m. Ildizi 7—8 m çukurlikkaça tarkaladi. Gullari yirik. Iyun oyida gullab, avg.sent.da meva beradi. Mevasi qizil, taxiraççiq yoki şirin, birinçi sovukdan keyin qönğir tusga kiradi. Mevasida S. vitamini, 4—13,7% qand moddasi, uruğida 22% moy, pöstloğida 14% tannid bor. Yoğoçidan mebel i.ç.da foydalaniladi. Barglaridan jigarrang böyoq olinadi. Qizil Ç.ni uruğidan, ildizpoyasidan kupaytiriş mumkin. Ç. 60—100 yil yaşaydi. Ç.ning hamma turlari kimmatli urmon, mevali, manzarali va asal beruvçi ösimlik hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЕТАН (Sorbus L.) — раънодошларга мансуб бута ва дарахтлар туркуми. Ўрта Осиёда Туркистон, Зарафшон, Ҳисор, Дарвоз, Угом, Чатқол, ПомирОлай, Фарғона тоғларида 3 тури: кизил Ч. (S.tiarischanica), туркистон Ч.и (жагиси) (S. turkestanica) ва форс Ч.и. (S. persica) учрайди. Қизил Ч. купинча, арча, оқ қайин, шилви кабилар билан бирга денгиз сатҳидан 1800—3000 м баландаикда аралаш ўрмонлар ҳосил қилиб усади. Буии 3—5 м. Илдизи 7—8 м чукурликкача таркалади. Гуллари йирик. Июнь ойида гуллаб, авг.сент.да мева беради. Меваси қизил, тахираччиқ ёки ширин, биринчи совукдан кейин қўнғир тусга киради. Мевасида С. витамини, 4—13,7% қанд моддаси, уруғида 22% мой, пўстлоғида 14% таннид бор. Ёғочидан мебель и.ч.да фойдаланилади. Баргларидан жигарранг бўёқ олинади. Қизил Ч.ни уруғидан, илдизпоясидан купайтириш мумкин. Ч. 60—100 йил яшайди. Ч.нинг ҳамма турлари кимматли урмон, мевали, манзарали ва асал берувчи ўсимлик ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.