Çidamlilik

Çidamlilik (texnikada) — buyumlar, maşina va mexanizmlar, bino va inşootlarning muayyan muddatgaça, ya'ni ma'lum çegaraviy holatgaça işga yaroqliligini saklaş xossasi. Buyumlarning Ç. darajasi ularning qanday materialdan yasalganligiga, ularni saqlaş va işlatiş şaroitlariga boğliq böladi. Buyumlarni şartli ravişda ta'mirlanadigan (tuzatib turiladigan) va ta'mirlanmaydigan (buzilganidan keyin taşlab yuboriladigan) turlarga böliş mumkin. Ta'mirlanadigan buyumlar (uyrözgor buyumlari, gaz va elektr asboblari, soatlar va b.)ning ma'lum çegaraviy holati (ya'ni Ç. çegarasi) ularning eskirişi, teztez işlamay qolişi yoki tuzatiş uçun sarflanadigan mablağning özini okdamasligi bilan belgilanadi. Ayrim hollarda buyumlardan foydalaniş qoidalarining buzilişi, xavfsizlik texnikasiga rioya qilmaslik ham ularning Ç. çegarasiga ta'sir qiladigan omillar hisoblanadi. Buyumlarning ma'naviy eskirişi (yangiyangi rusumli, dizayni yaxşilangan buyumlarning işlab çiqarilişi) ham ularning çegaraviy holatini belgilaydi. Ta'mirlanmaydigan buyumlar (mas, yoritiş lampalari, tişli ğildiraklar va b.) Ç.gi uçun çegaraviy holat ularning işdan çiqişi (mas, lampoçka tolasining kuyişi, şesternya tişining sinişi va b.) bilan boğliq böladi va ularni taşlab yuborişga töğri keladi.

Bino va inşootlarning Ç.gi deganda ularning talab etiladigan foydalaniş körsatkiçlarini saqlagan holdagi xizmat muddati tuşuniladi. Bunday Ç. ma'naviy va jismoniy turlarga bölinadi. Ma'naviy Ç. — bino va inşootlarning özgaruvçan foydalaniş şartlariga yoki xavfsizlik va estetika talablariga javob bermay qolgunça bölgan xizmat muddati. Bu muddatni ötab bölgan bino yoki inşoot (mas, turar joy binosi yoki köprik) mukammal (kapital) ta'mirlaşdan çiqariladi yoki buzib taşlanadi. Jismoniy Ç. mexanik zöriqiş (nagruzka) va fizikkimyoviy omillar ta'sirida bölgan asosiy yuk tuşuvçi konstruksiya yoki elementlar (mas, binoning poydevori, sinç devori, köprikning ustuni va b.)ning yemirilişi bilan belgilanadi. Bino va inşootlar bunday ahvolga tuşmasligi uçun maxsus izolyatsiya materiallari qöllanadi, poydevorlarga qora moy surkaladi, binolar vaqtivaqti bilan tezlab turiladi, köpriklarning yemirilgan ustunlari almaştiriladi, foydalanişga doir qoidalarga qagiy rioya qilinadi va b. Şunda bino va inşootlarning xizmat muddati uzayadi. Davlat standartlaştiriş taşkilotlari tomonidan bino va inşootlar uçun quriliş meyorlari va qoidalari belgilab qöyiladi. Bu meyorlar va qoidalarga köra, Özbekistonda bino va inşootlarning xizmat muddati (vazifasi, qurilgan joyi va b.ga köra) kamida 20 yil, 50 yil va 100 yil qilib belgilangan.

Buyumlar, maşina va mexanizmlar, bino va inşootlarning Ç. xossalarini örganiş, bu xossalarni yaxşilaş, xizmat muddatini uzaytiriş çoratadbirlarini köriş davlat miqyosidagi muhim iş hisoblanadi. Bu işlar bilan maxsus taşkilotlar, i.t. muassasalari, standartlaştiriş va sertifikatsiyalaş idoralari şuğullanadi. ÇIJ (Spinus spinus) — çumçuqsimonlar turkumining sa'valar uruğiga mansub kuş. Vazni 11 — 14 g. Narining kökragi sariq, boşining usti qora. Modasi kulrangqönğir, doğlari bor. Tumşuği qisqa. Yevropa, Ğarbiy Osiyo, Ğarbiy Sibir va Uzoq Şarqning qayin, qarağay va b. daraxtlar ösadigan aralaş örmonlarida, ayniqsa, toğli joylarda keng tarqalgan. Baland daraxtlarning qalin şoxlarida uya yasaydi; 3—6 ta tuxum qöyib, modasi 12—14 kun bosadi. Asosan, ösimlik uruğlari, ba'zan haşarotlar bilan oziqlanadi. Yaşaş arealining jan. qismi taşqarida — Şim. Afrika, Iroq, Jan. Xitoyda ham qişlaydi. Ba'zan, Örta Osiyo (goho Toşkent, Bişkek, Olmaota kabi ş.)da ham uçraydi.