Çiğanoq
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 125-b. — ziyouz.com
Çiğanoq — köpgina umurtqasiz hayvonlarning tanasini qoplab, himoya funksiyasini bajaruvçi skelet tuzilmasi. Odatda, Ç. tanaga ziç yopişib turmaydi va undagi teşikdan organizm qisman taşqariga çiqişi mumkin. Asosan, kalsiy karbonat yoki qum, diatomlar zirhi, bulutlar ignasi va b. aralaşgan organik moddalardan iborat. Ç. ba'zi bir hujayrali hayvonlar, köpçilik mollyuskalar, şuningdek, böğimoyoqlilar va yelka oyoklilar uçun xos. Ç. yaxlit yoki bir neça kamerali böladi. Kattaligi 50 mkm dan (foraminiferada) bir neça sm gaça. Mollyuskalar çiğanoği (Ç. bilan tana oraliğida mantiya bor) 3 qavatdan iborat: taşqi muguz qavat — periostrakum organik modda (konxiolin)dan, örta qavat — ostrakum konxin bilan birikkan va Ç. yuzasiga tik joylaşgan ohakli şpat yoki aragonit prizmaçalardan, içki qavat — gipostrakum (sadafli qavat) konxin bilan birikkan aragonit (birbiriga yopişgan) plastinkalardan taşkil topgan. Mollyuskalar çiğanoği şakli hamda kattaligi turliça (tridakna çiğanoği 1,7 m ça, oğirligi 250 kg ça), zirxli mollyuskalar çiğanoği bir neça plastinkali böladi.
Mollyuskalar çiğanoğidan xöjalik va ziynat buyumlari tayyorlanadi. Ba'zi bir xujayrali qayvonlar çiğanoği töplanişidan çökindi toğ jinslari, mollyuskalarnikidan esa ohak va b. hosil böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧИҒАНОҚ — кўпгина умуртқасиз ҳайвонларнинг танасини қоплаб, ҳимоя функциясини бажарувчи скелет тузилмаси. Одатда, Ч. танага зич ёпишиб турмайди ва ундаги тешикдан организм қисман ташқарига чиқиши мумкин. Асосан, кальций карбонат ёки қум, диатомлар зирҳи, булутлар игнаси ва б. аралашган органик моддалардан иборат. Ч. баъзи бир ҳужайрали ҳайвонлар, кўпчилик моллюскалар, шунингдек, бўғимоёқлилар ва елка оёклилар учун хос. Ч. яхлит ёки бир неча камерали бўлади. Катталиги 50 мкм дан (фораминиферада) бир неча см гача. Моллюскалар чиғаноғи (Ч. билан тана оралиғида мантия бор) 3 қаватдан иборат: ташқи мугуз қават — периостракум органик модда (конхиолин)дан, ўрта қават — остракум конхин билан бириккан ва Ч. юзасига тик жойлашган оҳакли шпат ёки арагонит призмачалардан, ички қават — гипостракум (садафли қават) конхин билан бириккан арагонит (бирбирига ёпишган) пластинкалардан ташкил топган. Моллюскалар чиғаноғи шакли ҳамда катталиги турлича (тридакна чиғаноғи 1,7 м ча, оғирлиги 250 кг ча), зирхли моллюскалар чиғаноғи бир неча пластинкали бўлади.
Моллюскалар чиғаноғидан хўжалик ва зийнат буюмлари тайёрланади. Баъзи бир хужайрали қайвонлар чиғаноғи тўпланишидан чўкинди тоғ жинслари, моллюскаларникидан эса оҳак ва б. ҳосил бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.