Çiğatoylar

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 129-b. — ziyouz.com

Çiğatoylar - 13-a. 2yarmi 16-a. boşlarida Movarounnahr aholisi nomi. Çingizxonnnş öğli — Çiğatoy nomi bilan boğliq. Ma'lumki 13-a. boşlarida Movarounnahr Çiğatoy ulusi tarkibiga kirgan. Bu davrda (13—14-a.lar) «Çiğatoy» atamasi dastlab Çiğatoy atrofidagi aslzodalar, qöşini va ularning avlodlarini anglatgan. 14-a.da köçmançi va ötroq turkiy aholining aralaşuvi natijasida yangi elat şakllangan. Keyinçalik 15-a.da Movarounnahr va Şarqiy Turkistonning turkiy aholisi Ç. deb atalgan.

15-a. oxiri — 16-a. boşlarida Movarounnahrning turkigöy va forsigöy ötroq aholisi Ç. deb ataldi. 16—17-a.larda Movarounnahrning ötroq turkiy aholisining katta qismi özbek nomini qabul qildi. 18-a. manbalarida Boburiylar saltanatining qöşini Ç. deb atalgan.

19-a. oxiri — 20-a. boşlarida Ç. ning ma'lum qismi turkigöy bölsa, qolgani forsigöy bölgan. Lekin, ularning köpçiligi 2 til — turkiy va forsiyda erkin sözlaşgan. 20-a. boşlarida Özbekiston va Tojikistonning janda Şayboniyxon yurişlarigaça yaşagan aholi avlodlariga nisbatan Ç. atamasi işlatilgan. 20-a. boşlarida Ç.ning asosiy qismi hoz. Özbekistonning Qaşqadaryo va Surxondaryo viloyatlarida va Tojikistonning jan.da yaşagan. Ç.ning ma'lum guruxlari Özbekistonning Xorazm, Buxoro, Navoiy, Samarqand viloyatlari hamda Şim. Afganistan va Pokistonda ham yaşagan.

Ad.: Karmişeva B.X., Oçerki etniçeskoy istorii yujnix rayonov Tadjikistana i Uzbekistana, M., 1976.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЧИҒАТОЙЛАР - 13-а. 2ярми 16-а. бошларида Мовароуннаҳр аҳолиси номи. Чингизхонннш ўғли — Чиғатой номи билан боғлиқ. Маълумки 13-а. бошларида Мовароуннаҳр Чиғатой улуси таркибига кирган. Бу даврда (13—14-а.лар) «Чиғатой» атамаси дастлаб Чиғатой атрофидаги аслзодалар, қўшини ва уларнинг авлодларини англатган. 14-а.да кўчманчи ва ўтроқ туркий аҳолининг аралашуви натижасида янги элат шаклланган. Кейинчалик 15-а.да Мовароуннаҳр ва Шарқий Туркистоннинг туркий аҳолиси Ч. деб аталган.

15-а. охири — 16-а. бошларида Мовароуннаҳрнинг туркигўй ва форсигўй ўтроқ аҳолиси Ч. деб аталди. 16—17-а.ларда Мовароуннаҳрнинг ўтроқ туркий аҳолисининг катта қисми ўзбек номини қабул қилди. 18-а. манбаларида Бобурийлар салтанатининг қўшини Ч. деб аталган.

19-а. охири — 20-а. бошларида Ч. нинг маълум қисми туркигўй бўлса, қолгани форсигўй бўлган. Лекин, уларнинг кўпчилиги 2 тил — туркий ва форсийда эркин сўзлашган. 20-а. бошларида Ўзбекистон ва Тожикистоннинг жанда Шайбонийхон юришларигача яшаган аҳоли авлодларига нисбатан Ч. атамаси ишлатилган. 20-а. бошларида Ч.нинг асосий қисми ҳоз. Ўзбекистоннинг Қашқадарё ва Сурхондарё вилоятларида ва Тожикистоннинг жан.да яшаган. Ч.нинг маълум гурухлари Ўзбекистоннинг Хоразм, Бухоро, Навоий, Самарқанд вилоятлари ҳамда Шим. Афганистан ва Покистонда ҳам яшаган.

Ад.: Кармышева Б.Х., Очерки этнической истории южных районов Таджикистана и Узбекистана, М., 1976.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.