Çilladagi septik kasalliklar

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 94–95-b. — ziyouz.com

Çilladagi septik kasalliklar — çilla davriaa uçraydigan infeksion kasalliklar. Bularni xilmaxil mikroorganizmlar — stafilokokk, streptokokk, içak tayoqçasi, pnevmokokk, klebsiyella, kök yiring tayoqçasi, gonokokk, anaerob qözğatuvçilar va h.k. qözğatadi. Sönggi yillarda Ç.s.k.ga xlamidiyalar, zamburuğlar, viruslar köproq sabab bölmoqda. Qözğatuvçilar jinsiy yöllarga aksariyat oğir keçgan tuğrukda (ayniqsa, operatsiya qilib tuğdirişda) vujudga kelgan jarohatlar orqali, şuningdek, normal tuğruq vaqtida yuzaga kelgan (yöldoş köçgandan söng baçadonning içki yuzasi, baçadon böyni, qin va oraliqning şilingan, yirtilgan, ezilgan joylari) şikastlardan kiradi. Mikroblar jarohat yuzasiga taşqi (ekzogen infeksiya) va içki (endogen infeksiya) yöllar bilan (mas, sterillanmagan qöl, parvariş buyumlari, kiyimkeçak, havo orqali hamda ayol organizmida mavjud mikroblarning taşqi jinsiy a'zolardan, şuningdek, qon va limfa orqali) ötadi. Organizmga kirgan infeksiyaning ta'siri 2—3 kundan keyin namoyon böla boşlaydi. Ç.s.k. boşlanganda dastlab jarohat yuzasi yalliğlanadi. Kasallikning rivojlanişi, avj olişi, mikrobning köpayib tarqalişi ayol organizmining qimoya quvvatiga hamda mikroblarning faolligiga boglits. Bunda ayolning turli ekstragenital kasalliklari (infeksion, yalliğlaniş kasalliklari, yuraktomir, endokrin sistema patologiyalari, moddalar almaşinuvining buzilişi, kamqonlik), qomiladorlik va tuğruq patologiyalarining ahamiyati katta. Infeksion va yalliğlaniş kasalliklari bevosita infeksiya manbai bölib xizmat qiladi. Turli somatik kasalliklar esa ayol organizmining zaiflaşuvi va şu sababli infeksiyaga beriluvçanligiga olib keladi.

Kasallikning keçişi va mikrobning organizmda tarqalişiga köra Ç.s.k.ning 4 bosqiçi farqlanadi. 1 bosqiçda infeksiya faqat tuğruq jarohati sohasida çegaralanadi (çilladagi endometrit; oraliq, qin, baçadon böynidagi çilla yaralar); 2bosqiçda (infeksiya jarohat sohasidan çetga çiqadi) çanoq böşliğidagi a'zolar zararlanadi (metrit, parametrit, çanoq va son venalari tromboflebita, baçadon ortiqlari (salpingooforit) va çanok, qorin pardasining yalliğlanişi (pel vioperiton it); 3bosqiçda yal pi (diffuz) peritonit va avj oluvçi tromboflebit, septik şok; 4bosqiçda septik infeksiya butun organizmga tarqaladi, sepsis yuzaga keladi. Kasallikning bosqiçiga köra bemorda lanjlik, boş oğrişi, puls tezlaşuvi, junjiş, isitmalaş, qaltiraş kabi alomatlar kuzatiladi. Ba'zi kasalliklarda tuğruqdan söng baçadon qisqarişi sekinlaşadi yoki baçadondan keladigan ajralma (loxiyalar) töxtaydi, sut bezining yalliğlanişi — mastit rivojlanadi va h.k.

Da vo kasallikning turi va bosqiçiga qarab belgilanadi, antibiotiklar, sulfanilamid va quvvatga kiritadigan doridarmonlar buyuriladi, zarur hollarda operatsiya qilinadi. Oldini oliş tadbirlari ayollar konsultatsiyaga uçraşgandan boşlab olib borilişi kerak. Ayollar xrmiladorlikda vraçga kança erta uçraşsalar (12 haftagaça) septik kasallik şunça kam uçraydi, bunda ayollarni ayollar maslahatxonasi şaroitida homiladorlikdan avval va homiladorlik davrida soğlomlaştirişning ahamiyati katta. Şu maqsadda ayollarning barça ekstragenital kasalliklari turli mutaxassislar iştirokida davolanadi; homiladorlik patologiyalari hamda, tuğruq asoratlarining oldini oliş va davolaş amalga oşiriladi. Şuningdek, tuğruqxonalarda sanitariyagigiyena rejimi, aseptika va antiseptikaga qat'iy rioya qiliş, kasallikni erta aniqlaş ham Ç.s.k.ni oldini oliş çoratadbirlaridan hisoblanadi.

Ad.: Ismoilova S.A., Çilla davri kasalliklari, T., 1980.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЧИЛЛАДАГИ СЕПТИК КАСАЛЛИКЛАР — чилла давриаа учрайдиган инфекцион касалликлар. Буларни хилмахил микроорганизмлар — стафилококк, стрептококк, ичак таёқчаси, пневмококк, клебсиелла, кўк йиринг таёқчаси, гонококк, анаэроб қўзғатувчилар ва ҳ.к. қўзғатади. Сўнгги йилларда Ч.с.к.га хламидиялар, замбуруғлар, вируслар кўпроқ сабаб бўлмоқда. Қўзғатувчилар жинсий йўлларга аксарият оғир кечган туғрукда (айниқса, операция қилиб туғдиришда) вужудга келган жароҳатлар орқали, шунингдек, нормал туғруқ вақтида юзага келган (йўлдош кўчгандан сўнг бачадоннинг ички юзаси, бачадон бўйни, қин ва оралиқнинг шилинган, йиртилган, эзилган жойлари) шикастлардан киради. Микроблар жароҳат юзасига ташқи (экзоген инфекция) ва ички (эндоген инфекция) йўллар билан (маc, стерилланмаган қўл, парвариш буюмлари, кийимкечак, ҳаво орқали ҳамда аёл организмида мавжуд микробларнинг ташқи жинсий аъзолардан, шунингдек, қон ва лимфа орқали) ўтади. Организмга кирган инфекциянинг таъсири 2—3 кундан кейин намоён бўла бошлайди. Ч.с.к. бошланганда дастлаб жароҳат юзаси яллиғланади. Касалликнинг ривожланиши, авж олиши, микробнинг кўпайиб тарқалиши аёл организмининг қимоя қувватига ҳамда микробларнинг фаоллигига боглиц. Бунда аёлнинг турли экстрагенитал касалликлари (инфекцион, яллиғланиш касалликлари, юрактомир, эндокрин система патологиялари, моддалар алмашинувининг бузилиши, камқонлик), қомиладорлик ва туғруқ патологияларининг аҳамияти катта. Инфекцион ва яллиғланиш касалликлари бевосита инфекция манбаи бўлиб хизмат қилади. Турли соматик касалликлар эса аёл организмининг заифлашуви ва шу сабабли инфекцияга берилувчанлигига олиб келади.

Касалликнинг кечиши ва микробнинг организмда тарқалишига кўра Ч.с.к.нинг 4 босқичи фарқланади. 1 босқичда инфекция фақат туғруқ жароҳати соҳасида чегараланади (чилладаги эндометрит; оралиқ, қин, бачадон бўйнидаги чилла яралар); 2босқичда (инфекция жароҳат соҳасидан четга чиқади) чаноқ бўшлиғидаги аъзолар зарарланади (метрит, параметрит, чаноқ ва сон веналари тромбофлебита, бачадон ортиқлари (сальпингоофорит) ва чанок, қорин пардасининг яллиғланиши (пел ьвиоперитон ит); 3босқичда ял пи (диффуз) перитонит ва авж олувчи тромбофлебит, септик шок; 4босқичда септик инфекция бутун организмга тарқалади, сепсис юзага келади. Касалликнинг босқичига кўра беморда ланжлик, бош оғриши, пульс тезлашуви, жунжиш, иситмалаш, қалтираш каби аломатлар кузатилади. Баъзи касалликларда туғруқдан сўнг бачадон қисқариши секинлашади ёки бачадондан келадиган ажралма (лохиялар) тўхтайди, сут безининг яллиғланиши — мастит ривожланади ва ҳ.к.

Да во касалликнинг тури ва босқичига қараб белгиланади, антибиотиклар, сульфаниламид ва қувватга киритадиган доридармонлар буюрилади, зарур ҳолларда операция қилинади. Олдини олиш тадбирлари аёллар консультацияга учрашгандан бошлаб олиб борилиши керак. Аёллар хрмиладорликда врачга канча эрта учрашсалар (12 ҳафтагача) септик касаллик шунча кам учрайди, бунда аёлларни аёллар маслаҳатхонаси шароитида ҳомиладорликдан аввал ва ҳомиладорлик даврида соғломлаштиришнинг аҳамияти катта. Шу мақсадда аёлларнинг барча экстрагенитал касалликлари турли мутахассислар иштирокида даволанади; ҳомиладорлик патологиялари ҳамда, туғруқ асоратларининг олдини олиш ва даволаш амалга оширилади. Шунингдек, туғруқхоналарда санитариягигиена режими, асептика ва антисептикага қатъий риоя қилиш, касалликни эрта аниқлаш ҳам Ч.с.к.ни олдини олиш чоратадбирларидан ҳисобланади.

Ад.: Исмоилова С.А., Чилла даври касалликлари, Т., 1980.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.