Çimkent
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 104-b. — ziyouz.com
Çimkent (qozoqça Şimkent)— Qozoğiston Respublikasi Janubiy Qozoğiston viloyatidagn şahar, viloyat markazi (1932—62 y.larda Jan. Qozoğiston viloyati, 1962—64 y.larda Jan. Qozoğiston ölkasi, 1964—92 y.larda Çimkent viloyati markazi). Toğ oldi tekisliklarida, Bodom va Sayram (Sirdaryo havzasi) daryolari oraliğida. Jambul, Aris, Langar t.y. yönalişlarining çorrahasi. Aholisi 354,4 ming kişi (2002). Ç. 11-a.da Xitoydan Örta Osiyo va Ğarbiy Osiyoga ötgan savdo yöli («Ipak yöli») ustida vujudga kelgan. 19-a. boşidan Köqon xonligi tasarrufida bölgan, 1864 y. Rossiya bosib olgan va Rossiyaning Örta Osiyodagi ma'muriy va harbiy tayanç punktiga aylantirilgan. Şaharning sust rivojlanişiga t.y.dan uzokligi ham ta'sir etgan. Faqat 1915 y. Aris — Ç. liniyasi ş.ni Orenburg — Toşkent magistrali bilan boğladi. 1924 y.gaça Ç. Turkiston Respublikasi tarkibida. Örta Osiyoda milliy çegaralaniş ötkazilgandan keyin Sirdaryo gubernyasining ma'muriy markazi, söng okrug markazi bölib Qozoğiston Muxtor SSR tarkibiga kirdi. Şahar sanoati mahalliy q.x. xom aşyolari va foydali qazilmalarni qayta işlaş negizida rivojlanmoqda. Yirik korxonalari Qoratov va Junğariya Olatovidagi konlar asosida işlaydigan qörğoşin zdi, temirçilikpress uskunalari işlab çiqaradigan, «Fosfor» (mineral öğitlar va b. işlab çiqariladi), «Çimkentşina» i.ç. birlaşmalari, «Elektroapparat», neftni qayta işlaş, kimyofarmatsevtika, sement, ğişt zdlari va b. işlab turibdi. Yengil (paxta tozalaş, qoraköl zdlari), oziq-ovqat (göşt kti, yoğ ekstraksiya, sutkonserva, mevakonserva, pivo zdlari) sanoati korxonalari faoliyat körsatadi. 3 oliy öquv yurti, 3 teatr, ölkaşunoslik muzeyi bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧИМКЕНТ (қозоқча Шимкент)— Қозоғистон Республикаси Жанубий Қозоғистон вилоятидагн шаҳар, вилоят маркази (1932—62 й.ларда Жан. Қозоғистон вилояти, 1962—64 й.ларда Жан. Қозоғистон ўлкаси, 1964—92 й.ларда Чимкент вилояти маркази). Тоғ олди текисликларида, Бодом ва Сайрам (Сирдарё ҳавзаси) дарёлари оралиғида. Жамбул, Арис, Лангар т.й. йўналишларининг чорраҳаси. Аҳолиси 354,4 минг киши (2002). Ч. 11-а.да Хитойдан Ўрта Осиё ва Ғарбий Осиёга ўтган савдо йўли («Ипак йўли») устида вужудга келган. 19-а. бошидан Кўқон хонлиги тасарруфида бўлган, 1864 й. Россия босиб олган ва Россиянинг Ўрта Осиёдаги маъмурий ва ҳарбий таянч пунктига айлантирилган. Шаҳарнинг суст ривожланишига т.й.дан узоклиги ҳам таъсир этган. Фақат 1915 й. Арис — Ч. линияси ш.ни Оренбург — Тошкент магистрали билан боғлади. 1924 й.гача Ч. Туркистон Республикаси таркибида. Ўрта Осиёда миллий чегараланиш ўтказилгандан кейин Сирдарё губернясининг маъмурий маркази, сўнг округ маркази бўлиб Қозоғистон Мухтор ССР таркибига кирди. Шаҳар саноати маҳаллий қ.х. хом ашёлари ва фойдали қазилмаларни қайта ишлаш негизида ривожланмоқда. Йирик корхоналари Қоратов ва Жунғария Олатовидаги конлар асосида ишлайдиган қўрғошин зди, темирчиликпресс ускуналари ишлаб чиқарадиган, «Фосфор» (минерал ўғитлар ва б. ишлаб чиқарилади), «Чимкентшина» и.ч. бирлашмалари, «Электроаппарат», нефтни қайта ишлаш, кимёфармацевтика, цемент, ғишт здлари ва б. ишлаб турибди. Енгил (пахта тозалаш, қоракўл здлари), озиқ-овқат (гўшт кти, ёғ экстракция, сутконсерва, меваконсерва, пиво здлари) саноати корхоналари фаолият кўрсатади. 3 олий ўқув юрти, 3 театр, ўлкашунослик музейи бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.