Çinnigul
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 108–109-b. — ziyouz.com
Çinnigul (Dianthus) — çinniguldoşlarga mansub bir yillik va köp yillik öt va yarim butaçalar turkumi; manzarali ekma gul. 300 dan ortiq turi ma'lum. Yevropa, Osiyo va Afrikada tarqalgan. Daştlar, ötloqzorlar, qumloq yerlarda ösadi. Özbekistonda yovvoyi hodda ösadigan köp yillik öt bölgan ':< turi (angren, ugom, törttangaçali Ç.lar) uçraydi. Poyasi böğimlarga bölingan, barglari qaramaqarşi, bandsiz, töğri naştarsimon yoki uçi utkir. Gulyonbargçasi kosaçasiga yaqin joylaşgan. Ç.ning köpgina turlari manzarali va ekib köpaytiriladi. Jan. Yevropada keng tarkalgan bir va ikki yillik bog yoki golland çinniguli (D. caryophyllus) turi Ç.ning manzarali navlarini yaratişda asos bölgan. Guli bitta töpgulda, yirik, kalin, qatmaqat, xuşböy, rangi har xil (qizil, puşti, sariq, oq va b.). Köpgina mamlakatlarning sanoat gulçiligida oçiq yerlarda va issiqxonalarda yetiştiriladi. Köp yillik p a t li yoki turk Ç.i (D. barbatus) turining gullari mayda, ğoyat xuşböy, qalin töpgulga yiğilgan. Gulçilikda ahamiyati katta. Bir yillik xitoy Ç.i (D. chinensis) turi gulining rangi va tuzilişi bilan farq qiladi. Ç.uruğidan (uruği issiqxonalarda yanv.—maydi ssiiladi) va kalamçasidan (noyabr—mart oylarida ildiz oldiriladi) köpaytiriladi. Golland Ç.i 5—8 oyda gul çiqaradi, turk Ç.i 2yili iyun—iyulda, xitoy Ç.i iyundan birinçi qorasovuqlargaça gullaydi. Uzbekistonning barça viloyatlari uçun manzarali Ç.ning Vilyame Sim navi rnlaştirilgan (1980).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧИННИГУЛ (Dianthus) — чиннигулдошларга мансуб бир йиллик ва кўп йиллик ўт ва ярим бутачалар туркуми; манзарали экма гул. 300 дан ортиқ тури маълум. Европа, Осиё ва Африкада тарқалган. Даштлар, ўтлоқзорлар, қумлоқ ерларда ўсади. Ўзбекистонда ёввойи ҳодда ўсадиган кўп йиллик ўт бўлган Ъ:< тури (ангрен, угом, тўрттангачали Ч.лар) учрайди. Пояси бўғимларга бўлинган, барглари қарамақарши, бандсиз, тўғри наштарсимон ёки учи уткир. Гулёнбаргчаси косачасига яқин жойлашган. Ч.нинг кўпгина турлари манзарали ва экиб кўпайтирилади. Жан. Европада кенг таркалган бир ва икки йиллик бог ёки голланд чиннигули (D. caryophyllus) тури Ч.нинг манзарали навларини яратишда асос бўлган. Гули битта тўпгулда, йирик, калин, қатмақат, хушбўй, ранги ҳар хил (қизил, пушти, сариқ, оқ ва б.). Кўпгина мамлакатларнинг саноат гулчилигида очиқ ерларда ва иссиқхоналарда етиштирилади. Кўп йиллик п а т ли ёки турк Ч.и (D. barbatus) турининг гуллари майда, ғоят хушбўй, қалин тўпгулга йиғилган. Гулчиликда аҳамияти катта. Бир йиллик хитой Ч.и (D. chinensis) тури гулининг ранги ва тузилиши билан фарқ қилади. Ч.уруғидан (уруғи иссиқхоналарда янв.—майди ссиилади) ва каламчасидан (ноябрь—март ойларида илдиз олдирилади) кўпайтирилади. Голланд Ч.и 5—8 ойда гул чиқаради, турк Ч.и 2йили июнь—июлда, хитой Ч.и июндан биринчи қорасовуқларгача гуллайди. Узбекистоннинг барча вилоятлари учун манзарали Ч.нинг Вильяме Сим нави рнлаштирилган (1980).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.