Çinoz tumani

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 111–112-b. — ziyouz.com

Çinoz tumani - Toşkent viloyatitsatya tuman. 1935 y. 9 fev.da taşkil etilgan. 1962 y. 24 dek. da Yangiyöl tumaniga qöşilgan. 1973 y. 12 apr. da qayta tuzilgan. Şim. va şim.şarqsan Yangiyöl, şarq va jan.şarqdan Quyi Çirçiq tumanlari, jan. va ğarbdan Sirdaryo, şim.ğarbdan Qozoğiston Respublikasi bilan çegaradoş. Mayd. 0,34 ming km2. Aholisi 116 ming kişi (2004). Tumanda 1 şahar (Çinoz), 2 şaharça (Olmazor, Yangi Çinoz), 8 qişloq fuqarolari yiğini (Islohot, Ittifoq, Kötarma, Turkiston, Çinoz, Eski Toşkent, Yallama, Uzbekistan) bor. Markazi — Çinoz ş.

Tabiati. Relyefi, asosan, tekislikdan iborat. Qir va adirlar, Krzoğiston çegarasiga yaqin joyda esa çöl boşlanadi. Foydali kazilmalardan Sirdaryo bilan Çirçiq daryosining qöşiliş joyida qurilişda işlatiladigan qumşağal olinadi. Iqdimi kontinental. Yillik örtaça tra 13,4°, yanv.ning örtaça trasi —3,1°, eng past tra —33°, iyulning örtaça trasi 26,5°, eng yuqori tra 42°. Vegetatsiya davri 210 kun. Yiliga 350 mm yoğin tuşadi. Tuman hududidan Çirçiq, Sirdaryo daryolari ötadi. Şuningdek, q.x. ekinlarini suğorişda tuman hududidan ötgan Bözsuv, Kurkuldak, Şim. Toşkent, Jön kanallaridan foydalaniladi. Aççiqköl, Çumçuqköl, Keles yaylovlarida Oydinköl köli bor. Tuproqlari, asosan, böz, Çirçiq daryosi yoqasida qoramtir, böz tuproq. Yovvoyi ösimliklardan semizöt, şöra, ituzum, bangidevona, açambiti, qöytikan, yantoq, çuçmoma va b. bor. Yovvoyi hayvonlardan tulki, böri, çiyaböri, qobon uçraydi.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, qozoq, tojik, rus va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 341,2 kişi. Qişloq aholisi 81 ming kişi, şahar aholisi 35 ming kişi (2004).

Xöjaligi. Tuman iqtisodiyoti, asosan, q.x. işlab çiqarişiga ixtisoslaşgan. Ç.t. da 8 ta sanoat korxonasi bölib, ularda quriliş materiallari, paxta tozalaş, uruğlik tayyorlaş, noruda materiallar i.ç. bilan şuğullaniladi (qumşağal qazib olinadi).

Avtomobil ta'mirlaş zdi, quriliş materiallari va konstruksiyalari, noruda quriliş materiallari ktlari, MTP, qumşağal karyeri bor. 2 qöşma korxona (şu jumladan, kalava ipgazlama i.ç.ga ixtisoslaşgan Özbekiston — Turkiya — Yaponiya «Töqimaçi — LTD» korxonasi) işlab turibdi. Savdo, madaniy va maişiy xizmat körsatiş şoxobçalari, dehqon bozori faoliyat körsatadi. Q.x.ning asosiy tarmoklari — paxtaçilik va ğallaçilik. Şu bilan birga çorvaçilik, pillaçilik, sabzavotçilik, polizçilik, boğdorçilik ham rivojlangan. Tumanda 13 şirkat, 541 dehqon fermer xöjaligi bor. Ç.t.dagi şaxsiy va jamoa xujaliklarida 26,8 ming qoramol (şu jumladan, 11,6 ming sigir), 17,6 ming qöy va eçki boqiladi, parrandaçilik bilan ham şuğullaniladi.

Tumanda 48 umumiy ta'lim maktabi (26,1 ming öquvçi), 2 örta maxsus bilim yurti (1,2 ming öquvçi), markaziy kutubxona va uning 29 ta tarmoği, bolalar musiqa maktabi, madaniyat uyi, madaniyat va istirohat boği mavjud. 2 kasalxona (400 örin), poliklinika, qişloq vraçlik punktlari, dorixona va b. tibbiy muassasalarda 163 vraç işlaydi. Ç.dan Toşkentga avtobuslar qatnaydi. 1935 y. dan «Çinoz hayoti» tuman gaz. çiqadi (adadi 11050).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЧИНОЗ ТУМАНИ - Тошкент вилоятицатя туман. 1935 й. 9 фев.да ташкил этилган. 1962 й. 24 дек. да Янгийўл туманига қўшилган. 1973 й. 12 апр. да қайта тузилган. Шим. ва шим.шарқцан Янгийўл, шарқ ва жан.шарқдан Қуйи Чирчиқ туманлари, жан. ва ғарбдан Сирдарё, шим.ғарбдан Қозоғистон Республикаси билан чегарадош. Майд. 0,34 минг км2. Аҳолиси 116 минг киши (2004). Туманда 1 шаҳар (Чиноз), 2 шаҳарча (Олмазор, Янги Чиноз), 8 қишлоқ фуқаролари йиғини (Ислоҳот, Иттифоқ, Кўтарма, Туркистон, Чиноз, Эски Тошкент, Яллама, Узбекистан) бор. Маркази — Чиноз ш.

Табиати. Рельефи, асосан, текисликдан иборат. Қир ва адирлар, Крзоғистон чегарасига яқин жойда эса чўл бошланади. Фойдали казилмалардан Сирдарё билан Чирчиқ дарёсининг қўшилиш жойида қурилишда ишлатиладиган қумшағал олинади. Иқдими континентал. Йиллик ўртача тра 13,4°, янв.нинг ўртача траси —3,1°, энг паст тра —33°, июлнинг ўртача траси 26,5°, энг юқори тра 42°. Вегетация даври 210 кун. Йилига 350 мм ёғин тушади. Туман ҳудудидан Чирчиқ, Сирдарё дарёлари ўтади. Шунингдек, қ.х. экинларини суғоришда туман ҳудудидан ўтган Бўзсув, Куркулдак, Шим. Тошкент, Жўн каналларидан фойдаланилади. Аччиқкўл, Чумчуқкўл, Келес яйловларида Ойдинкўл кўли бор. Тупроқлари, асосан, бўз, Чирчиқ дарёси ёқасида қорамтир, бўз тупроқ. Ёввойи ўсимликлардан семизўт, шўра, итузум, бангидевона, ачамбити, қўйтикан, янтоқ, чучмома ва б. бор. Ёввойи ҳайвонлардан тулки, бўри, чиябўри, қобон учрайди.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, қозоқ, тожик, рус ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 341,2 киши. Қишлоқ аҳолиси 81 минг киши, шаҳар аҳолиси 35 минг киши (2004).

Хўжалиги. Туман иқтисодиёти, асосан, қ.х. ишлаб чиқаришига ихтисослашган. Ч.т. да 8 та саноат корхонаси бўлиб, уларда қурилиш материаллари, пахта тозалаш, уруғлик тайёрлаш, норуда материаллар и.ч. билан шуғулланилади (қумшағал қазиб олинади).

Автомобиль таъмирлаш зди, қурилиш материаллари ва конструкциялари, норуда қурилиш материаллари ктлари, МТП, қумшағал карьери бор. 2 қўшма корхона (шу жумладан, калава ипгазлама и.ч.га ихтисослашган Ўзбекистон — Туркия — Япония «Тўқимачи — ЛТД» корхонаси) ишлаб турибди. Савдо, маданий ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчалари, деҳқон бозори фаолият кўрсатади. Қ.х.нинг асосий тармоклари — пахтачилик ва ғаллачилик. Шу билан бирга чорвачилик, пиллачилик, сабзавотчилик, полизчилик, боғдорчилик ҳам ривожланган. Туманда 13 ширкат, 541 деҳқон фермер хўжалиги бор. Ч.т.даги шахсий ва жамоа хужаликларида 26,8 минг қорамол (шу жумладан, 11,6 минг сигир), 17,6 минг қўй ва эчки боқилади, паррандачилик билан ҳам шуғулланилади.

Туманда 48 умумий таълим мактаби (26,1 минг ўқувчи), 2 ўрта махсус билим юрти (1,2 минг ўқувчи), марказий кутубхона ва унинг 29 та тармоғи, болалар мусиқа мактаби, маданият уйи, маданият ва истироҳат боғи мавжуд. 2 касалхона (400 ўрин), поликлиника, қишлоқ врачлик пунктлари, дорихона ва б. тиббий муассасаларда 163 врач ишлайди. Ч.дан Тошкентга автобуслар қатнайди. 1935 й. дан «Чиноз ҳаёти» туман газ. чиқади (адади 11050).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.