Çipor ilonlar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 113-b. — ziyouz.com
Çipor ilonlar — suv ilonlar oilasiga mansub ilonlar 2 urugi; asl Ç.i. (Coluber) va örmalovçi Ç.i. (E1arpe)ning umumiy nomi. Uz. 2,4 m gaça. Gavdasining orka qismi sidirğa rangli, ba'zan qora yölyöl doğlari böladi; qorin tomoni oqiş. 30 ga yaqin turi Jan. Yevropa, Osiyoning mötadil va tropik mintaqalari, Şim. va Şarqiy Afrika hamda Şim. Amerikada tarqalgan. Özbekistonda Ç.i.ning 6 turi uçraydi. Ayniqsa, turli rangli Ç.i. va guldor Ç.i. keng tarqalgan; çöl mintaqalarda köndalang yölli Ç.i., xoldor Ç.i. köp uçraydi. Ç.i. mayda kemiruvçilar, kaltakesaklar, quşlarning bolalari va mayda quşlar bilan ozikdanadi. Juda harakatçan. Öljasini böğib yoki yerga bosib öddiradi. Urğoçisi 3 tadan 40 tagaça tuxum qöyadi. Çaqadi, lekin zaharsiz bölganidan xavfli emas. Ayrim turlari Tabiatni muhofaza kiliş xalqaro ittifoki Qizil kitobiga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧИПОР ИЛОНЛАР — сув илонлар оиласига мансуб илонлар 2 уруги; асл Ч.и. (Coluber) ва ўрмаловчи Ч.и. (Е1арпе)нинг умумий номи. Уз. 2,4 м гача. Гавдасининг орка қисми сидирға рангли, баъзан қора йўлйўл доғлари бўлади; қорин томони оқиш. 30 га яқин тури Жан. Европа, Осиёнинг мўьтадил ва тропик минтақалари, Шим. ва Шарқий Африка ҳамда Шим. Америкада тарқалган. Ўзбекистонда Ч.и.нинг 6 тури учрайди. Айниқса, турли рангли Ч.и. ва гулдор Ч.и. кенг тарқалган; чўл минтақаларда кўндаланг йўлли Ч.и., холдор Ч.и. кўп учрайди. Ч.и. майда кемирувчилар, калтакесаклар, қушларнинг болалари ва майда қушлар билан озикданади. Жуда ҳаракатчан. Ўлжасини бўғиб ёки ерга босиб ўддиради. Урғочиси 3 тадан 40 тагача тухум қўяди. Чақади, лекин заҳарсиз бўлганидан хавфли эмас. Айрим турлари Табиатни муҳофаза килиш халқаро иттифоки Қизил китобига киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.