Çirindili gorizont
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 115-b. — ziyouz.com
Çirindili gorizont ÇIRINDILI GORIZONT, tuproqning gumusli qatlami — tuprokning ösimlik va hayvonot qoldiqlari çirindilaridan iborat organogen gorizonta. Bu gorizont kalinligi qora tuproqlarda 150—200 sm, sur tuproqlarda 25—50 sm, çöl tuproklarida 20, ba'zi joylarida esa 30 sm gaça. Örta Osiyoning çöl mintaqasida tarqalgan çöl qumli tuproqlari, sur tusli qönğir va takirsimon tuproqlarda çirindi miqdori juda kam. Agrotexnik va kimyoviy işlov beriş natijasida tuproqda organik moddalar, jumladan çirindi miqdori ortib boradi. Mirzaçölning oç tusli böz tuproqlaridagi qöriq oçilib, unda almaşlab ekiş va mineral öğit qöllab ekin ekilgandan keyin, özlaştirişning dastlabki yillarida kamayib ketgan çirindi mikdori 10 y.dan keyin tuprokning 1 m ça qalinlikdagi qatlamida 20%, 30 yil suğorilgandan söng esa 23,5% ga, şunga muvofiq azot 9,2 va 14,1% ga ortdi. Çirindi, asosan, ekilgan ösimliklar ildiz krldiqdari hisobiga töplanadi. Bundan taşqari, bu qatlamda gumusning köpayişida dukkakli, boşokli yoki ular aralaşmasidan iborat ötlar ekiş, şuningdek, suv bilan oqib kelgan oqiziqlarning ahamiyati katta.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧИРИНДИЛИ ГОРИЗОНТ, тупроқнинг гумусли қатлами — тупрокнинг ўсимлик ва ҳайвонот қолдиқлари чириндиларидан иборат органоген горизонта. Бу горизонт калинлиги қора тупроқларда 150—200 см, сур тупроқларда 25—50 см, чўл тупрокларида 20, баъзи жойларида эса 30 см гача. Ўрта Осиёнинг чўл минтақасида тарқалган чўл қумли тупроқлари, сур тусли қўнғир ва такирсимон тупроқларда чиринди миқдори жуда кам. Агротехник ва кимёвий ишлов бериш натижасида тупроқда органик моддалар, жумладан чиринди миқдори ортиб боради. Мирзачўлнинг оч тусли бўз тупроқларидаги қўриқ очилиб, унда алмашлаб экиш ва минерал ўғит қўллаб экин экилгандан кейин, ўзлаштиришнинг дастлабки йилларида камайиб кетган чиринди микдори 10 й.дан кейин тупрокнинг 1 м ча қалинликдаги қатламида 20%, 30 йил суғорилгандан сўнг эса 23,5% га, шунга мувофиқ азот 9,2 ва 14,1% га ортди. Чиринди, асосан, экилган ўсимликлар илдиз крлдиқдари ҳисобига тўпланади. Бундан ташқари, бу қатламда гумуснинг кўпайишида дуккакли, бошокли ёки улар аралашмасидан иборат ўтлар экиш, шунингдек, сув билан оқиб келган оқизиқларнинг аҳамияти катта.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.