Çistiklar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 120–121-b. — ziyouz.com
Çistiklar (Alcidae) rjankasimonlar turkumiga mansub quşlar oilasi, 22 turi bor. Haqiqiy dengiz kuşlari. Oğirligi 80 g dan 1,2 kg gaça. Usti qora, qorni oq. Ikkala jins ham bir xil tusda. Tana tuzilişi suvda suziş va şönğişga yaxşi moslaşgan. Oyokdari qisqa, oldingi uç barmoği suzğiç parda bilan tutaşgan. Tumşuği har xil körinişda. Juda tez uçadi. Çistik. Uçişda orqaga uzatilgan panjalari rul vazifasini bajaradi. Yerda besönaqay va yomon yuradi; suv ostida qanotlari yordamida harakatlanadi. Urçiş davrida boşida patli kokillar, tumşuğida şoxsimon plastinka va ösmalar paydo böladi. Ç. quruqlikka faqat tuxum qöyiş uçun çiqadi. Qoya yoriklariga va boşqa joylarga uya quradi. Koloniya hosil qiladi. 1—2 ta tuxum qöyadi. Tuxumini nari va modasi navbat bilan 24—35 kun bosadi. Mayda baliq, qisqiçbaqalar, mollyuskalar, dengiz çuvalçanglari bilan oziqlanadi. Şim. Muz okeani, Yevropa, Osiyo hamda Amerikaning Tinç va Atlantika okeanlari şim. qirgoklarida tarqalgan. Tuxumi va göşti uçun köp ovlanganligi sababli kamayib bormoqda. Hozir tuxumini yiğiş takiqdangan. Katta ahamiyatga ega bölgan quşlar bozori qöriqxonalarga aylantirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧИСТИКЛАР (Alcidae) ржанкасимонлар туркумига мансуб қушлар оиласи, 22 тури бор. Ҳақиқий денгиз кушлари. Оғирлиги 80 г дан 1,2 кг гача. Усти қора, қорни оқ. Иккала жинс ҳам бир хил тусда. Тана тузилиши сувда сузиш ва шўнғишга яхши мослашган. Оёкдари қисқа, олдинги уч бармоғи сузғич парда билан туташган. Тумшуғи ҳар хил кўринишда. Жуда тез учади. Чистик. Учишда орқага узатилган панжалари руль вазифасини бажаради. Ерда бесўнақай ва ёмон юради; сув остида қанотлари ёрдамида ҳаракатланади. Урчиш даврида бошида патли кокиллар, тумшуғида шохсимон пластинка ва ўсмалар пайдо бўлади. Ч. қуруқликка фақат тухум қўйиш учун чиқади. Қоя ёрикларига ва бошқа жойларга уя қуради. Колония ҳосил қилади. 1—2 та тухум қўяди. Тухумини нари ва модаси навбат билан 24—35 кун босади. Майда балиқ, қисқичбақалар, моллюскалар, денгиз чувалчанглари билан озиқланади. Шим. Муз океани, Европа, Осиё ҳамда Американинг Тинч ва Атлантика океанлари шим. қиргокларида тарқалган. Тухуми ва гўшти учун кўп овланганлиги сабабли камайиб бормоқда. Ҳозир тухумини йиғиш такиқданган. Катта аҳамиятга эга бўлган қушлар бозори қўриқхоналарга айлантирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.