Çivinlar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 78-b. — ziyouz.com
Çivinlar ÇIVINLAR, uzun möylovli ikki qanotlilar (Nematocera) — ikki qanotli haşarotlar kenja turkumi. 20 mingdan ortiq turi, 35 oilasi bor. Yer yuzida juda keng tarqalgan. Köpçilik Ç.ning tanasi va oyoqlari ingiçka, juda uzun. Asosan, liçinkalik davrida ozikdanadi. Liçinkasining oğiz apparati kemiruvçi tipda. Ç. suvda, nam tuprokda, ösimliklar töqimasida va çirindilar orasida yaşaydi. Voyaga yetgan Ç. havoda hayot keçiradi, kamdankam turi (mas, yapon dengiz çivini)ning barça rivojlaniş fazasi suvda ötadi. Ç.ga ğurra yasarlar, zamburuğ çivinlari, uzunoyoq Ç., jarangdor Ç., qon sörar Ç., zahkaşlar, iskaptoparlar, bukri paşşalar va b. oilalar kiradi. Ç. ösimlik töqimasi, odam va hayvon qoni bilan (bunda yuqumli kasalliklarni tarqatadi) oziklanib zarar keltiradi. Kon söradigan Ç. turli yuqumli kasalliklarni (mas, bezgak, leyşmanioz) nk tarqatadi. Ç. haşarotxör hayvonlar (quşlar, körşapalaklar)ning, ularning suvdagi liçinkasi esa suv hayvonlari, ayniqsa, yoş baliqlarning asosiy Oddiy çivin oziği sifatida katta ahamiyatga ega. Özbekiston faunasida haqiqiy Ç. (25 ga yakin tur), bukri çivinlar (51 tur), zahkaşlar (60 tur), iskabtoparlar (17 tur) keng tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧИВИНЛАР, узун мўйловли икки қанотлилар (Nematocera) — икки қанотли ҳашаротлар кенжа туркуми. 20 мингдан ортиқ тури, 35 оиласи бор. Ер юзида жуда кенг тарқалган. Кўпчилик Ч.нинг танаси ва оёқлари ингичка, жуда узун. Асосан, личинкалик даврида озикданади. Личинкасининг оғиз аппарати кемирувчи типда. Ч. сувда, нам тупрокда, ўсимликлар тўқимасида ва чириндилар орасида яшайди. Вояга етган Ч. ҳавода ҳаёт кечиради, камданкам тури (маc, япон денгиз чивини)нинг барча ривожланиш фазаси сувда ўтади. Ч.га ғурра ясарлар, замбуруғ чивинлари, узуноёқ Ч., жарангдор Ч., қон сўрар Ч., заҳкашлар, искаптопарлар, букри пашшалар ва б. оилалар киради. Ч. ўсимлик тўқимаси, одам ва ҳайвон қони билан (бунда юқумли касалликларни тарқатади) озикланиб зарар келтиради. Кон сўрадиган Ч. турли юқумли касалликларни (маc, безгак, лейшманиоз) нк тарқатади. Ч. ҳашаротхўр ҳайвонлар (қушлар, кўршапалаклар)нинг, уларнинг сувдаги личинкаси эса сув ҳайвонлари, айниқса, ёш балиқларнинг асосий Оддий чивин озиғи сифатида катта аҳамиятга эга. Ўзбекистон фаунасида ҳақиқий Ч. (25 га якин тур), букри чивинлар (51 тур), заҳкашлар (60 тур), искабтопарлар (17 тур) кенг тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.