Çiyaböri
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 124-b. — ziyouz.com
Çiyaböri ÇIYABÖRI, şaqal (Canis aureus) — yirtqiçlar turkumining itsimonlar oilasiga mansub sut emizuvçi hayvon. Tanasi 71—85 sm, dumi 20—36 sm, oğirligi 7—13 kg. Qişda yungi xira sarğiş, kulrang (yelkasida qora aralaş), yozda malla rangda, qorasi kam. Dumi mallaqönğir, uçi qora. Ç. daryo va köl qirğoqlaridagi töqay, butazorlarda inda yaşaydi; boşqa hayvonlar inidan, tabiiy çuqurçalardan foydalanadi (ba'zan özi uya qaziydi). Mart—mayda 4—9 ta bola tuğadi. Hammaxör, har xil hayvon hamda ösimlik mahsulotlari, ölimtiklar va b. bilan oziqlanadi. Şim. Afrika, Jan. Osiyo, JanubiŞarqiy Yevropa, Bolqon ya.o. va Arabistonda tarqalgan. Kavkaz, Örta Osiyo, ba'zan Moldaviyada ham uçraydi. Aholi yaşaydigan punktlarga yaqin joylardagi Ç.lar ölimtiklar bilan oziqlanib, ba'zi yuqumli kasallik qözğatuvçilarini tarqatadi va parrandalarni yeb ziyon keltiradi. Möynasi sifatsiz.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧИЯБЎРИ, шақал (Canis aureus) — йиртқичлар туркумининг итсимонлар оиласига мансуб сут эмизувчи ҳайвон. Танаси 71—85 см, думи 20—36 см, оғирлиги 7—13 кг. Қишда юнги хира сарғиш, кулранг (елкасида қора аралаш), ёзда малла рангда, қораси кам. Думи маллақўнғир, учи қора. Ч. дарё ва кўл қирғоқларидаги тўқай, бутазорларда инда яшайди; бошқа ҳайвонлар инидан, табиий чуқурчалардан фойдаланади (баъзан ўзи уя қазийди). Март—майда 4—9 та бола туғади. Ҳаммахўр, ҳар хил ҳайвон ҳамда ўсимлик маҳсулотлари, ўлимтиклар ва б. билан озиқланади. Шим. Африка, Жан. Осиё, ЖанубиШарқий Европа, Болқон я.о. ва Арабистонда тарқалган. Кавказ, Ўрта Осиё, баъзан Молдавияда ҳам учрайди. Аҳоли яшайдиган пунктларга яқин жойлардаги Ч.лар ўлимтиклар билан озиқланиб, баъзи юқумли касаллик қўзғатувчиларини тарқатади ва паррандаларни еб зиён келтиради. Мўйнаси сифатсиз.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.