Çöl zonalari
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 178-b. — ziyouz.com
Çöl zonalari - tabiiy landşafti, asosan, «fglardan iborat geografik zonalar. Şim. yarim şarning mö'tadil mintaqasida, Şim. va Jan. yarim şarlarning subtropik va tropik mintaqalarida tarqalgan. Namgarçilik kam, yillik yoğin 200 mm gaça, ba'zi yerlarda 500 mm gaça. Relyefi toglik, past toğlar, tekisliklar, qad. daryo vodiylari va berk köl botiqlaridan iborat. Eol relyef şakli keng tarkalgan. Ç.z.ning katta qismida oqar suvlar bölmaydi, ba'zan ularni tranzit daryolar kesib ötadi. Öz çegaralari va maydoni hamda suv sathini teztez özgartirib turadigan va ba'zan qurib qoladigan köllar va mavsumiy soy köp. Yer osti suvlari minerallaşgan böladi. Tuproklari yaxşi rivojlanmagan, şörxok va şörtoblar bilan qoplangan. Ösimlik dunyosi siyrak bölib, ba'zi yerlarda butunlay usmaydi. Kserofil va galofil ösimliklar — Osiyo çöllarida saksovul, efemer va şuvokdoşlar, Şim. Amerikada kaktusdoşlar, kreozotlar ösadi. Hayvonot dunyosi xilmaxil. Kemiruvçilar va sudraluvçilar asosiy urinni egallaydi. Ç.z.da yaylov çorvaçiligi rivojlangan, suğorib dehqonçilik qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЎЛ ЗОНАЛАРИ - табиий ландшафти, асосан, «фглардан иборат географик зоналар. Шим. ярим шарнинг мўътадил минтақасида, Шим. ва Жан. ярим шарларнинг субтропик ва тропик минтақаларида тарқалган. Намгарчилик кам, йиллик ёғин 200 мм гача, баъзи ерларда 500 мм гача. Рельефи тоглик, паст тоғлар, текисликлар, қад. дарё водийлари ва берк кўл ботиқларидан иборат. Эол рельеф шакли кенг таркалган. Ч.з.нинг катта қисмида оқар сувлар бўлмайди, баъзан уларни транзит дарёлар кесиб ўтади. Ўз чегаралари ва майдони ҳамда сув сатҳини тезтез ўзгартириб турадиган ва баъзан қуриб қоладиган кўллар ва мавсумий сой кўп. Ер ости сувлари минераллашган бўлади. Тупроклари яхши ривожланмаган, шўрхок ва шўртоблар билан қопланган. Ўсимлик дунёси сийрак бўлиб, баъзи ерларда бутунлай усмайди. Ксерофил ва галофил ўсимликлар — Осиё чўлларида саксовул, эфемер ва шувокдошлар, Шим. Америкада кактусдошлар, креозотлар ўсади. Ҳайвонот дунёси хилмахил. Кемирувчилар ва судралувчилар асосий уринни эгаллайди. Ч.з.да яйлов чорвачилиги ривожланган, суғориб деҳқончилик қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.