Çör
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 187-b. — ziyouz.com
Çör ÇÖR, Çur — Turk xoqonligi boşqaruvidagi unvonlardan biri. Qad. turk bitiktoşlari, xitoy, suğd, arab, fors manbalarida uçraydi. Ç. unvoni, asosan, xoqonlikning ğarbiy qismidagi «Ön öq» boşqaruvi tarkibida beş dulu uruği va b. yirik turkiy urutlar boşliqlariga nisbatan qöllanilgan. Jumladan, uşbu unvon xitoy manbalarida çjo şaklida qayd qilinib, Ğarbiy Turk xoqonligi boşqaruvida islohot ötkazilganligi va Yettisuvdagi Suyab daryosining şarqiy havzasida yaşovçi dulu qabilasining beşta uruği boşliqlarining har biriga çjo (çör) unvoni berilgani aytib ötiladi. Ç. unvoni xoqonlik tarkibidagi boşqa ölkalar boşqaruvida ham işlatilib, ba'zan kişi nomlari tarkibida qöllanilgani közga taşlanadi. Tabariyning «Tarix arrasul valmuluk» (9-a.) ba'zi nusxalarida Farğona hukmdorining ismi Jör (Çör) tarzida uçraydi. Ya'qubiyning «Kitab albuldon» (9-a.) asarida Farğona hukmdorining avlodi tarzida kursatilgan Bilgaçör ismidan ham vodiyning boşqaruvida Ç. unvoni qöllanilganini payqaş mumkin. Urxun bitiktoşlarida Kölçör, Çörtegin, arab manbalarida Xaraçur, Alpçur, Altuçur kabi turkiy laşkarboşilar ismi uçraydi.
Ad. Ishoqov M., Unutilgan podşolikdan xatlar (bir turkum suğd hujjatlarining özbek tiliga tarjimasi va izoxlari), T., 1992.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧЎР, Чур — Турк хоқонлиги бошқарувидаги унвонлардан бири. Қад. турк битиктошлари, хитой, суғд, араб, форс манбаларида учрайди. Ч. унвони, асосан, хоқонликнинг ғарбий қисмидаги «Ўн ўқ» бошқаруви таркибида беш дулу уруғи ва б. йирик туркий урутлар бошлиқларига нисбатан қўлланилган. Жумладан, ушбу унвон хитой манбаларида чжо шаклида қайд қилиниб, Ғарбий Турк хоқонлиги бошқарувида ислоҳот ўтказилганлиги ва Еттисувдаги Суяб дарёсининг шарқий ҳавзасида яшовчи дулу қабиласининг бешта уруғи бошлиқларининг ҳар бирига чжо (чўр) унвони берилгани айтиб ўтилади. Ч. унвони хоқонлик таркибидаги бошқа ўлкалар бошқарувида ҳам ишлатилиб, баъзан киши номлари таркибида қўлланилгани кўзга ташланади. Табарийнинг «Тарих аррасул валмулук» (9-а.) баъзи нусхаларида Фарғона ҳукмдорининг исми Жўр (Чўр) тарзида учрайди. Яъқубийнинг «Китаб албулдон» (9-а.) асарида Фарғона ҳукмдорининг авлоди тарзида курсатилган Билгачўр исмидан ҳам водийнинг бошқарувида Ч. унвони қўлланилганини пайқаш мумкин. Урхун битиктошларида Кўлчўр, Чўртегин, араб манбаларида Харачур, Алпчур, Алтучур каби туркий лашкарбошилар исми учрайди.
Ад. Исҳоқов М., Унутилган подшоликдан хатлар (бир туркум суғд ҳужжатларининг ўзбек тилига таржимаси ва изохлари), Т., 1992.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.