Çorgoh
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 147–148-b. — ziyouz.com
Çorgoh (fors—tört va joy, örin) — 1) Ön ikki maqom tizimidagi 24 şö'balardan birining nomi. Tovuşqatori 2 butun (204 va 180 sent) va yarim ton (114 sent) oraliğida joylaşgan pardalar tuzilmasiga asoslangan. Ötmişda bastakorlar Ç.ning pardalari negizida turli şakl va janrlarda asarlar yaratişgan. Ç. makom yöllari hoz. kunga kadar xilmaxil ijod va ijro uslublari orkali bizgaça yetib keldi. Muayyan maqom yoki şö'ba tovuşqatorining törtinçi pardasi ham Ç. deyiladi. Musiqa ijodkorlari tomonidan xar xil maqom va şö'balarga tayangan holda Ç. nomida kuy va aşulalar bitilgani ma'lum. Mas, «Çorgohi Ajam» (Ajam şö'basining Çorgohi) kabi. Bu asar Örta ayerlarda 24 murakkabotning biri sanalgan; 2) Şaşmaqom hamda Xorazm maqomlari majmuasidagi Dugoh makrmida tarkibiy çolğu kuy va aşula yöllari: «Muxammasi Ç.», «Talqini Ç.», «Nasri Ç.», «Ufari Ç.», «Savti Ç.», «Talqinçai Savti Ç.», «Qaşqarçai Savti Ç.», «Soqiynomai Savti Ç.», «Ufari Savti Ç.». Ular parda tuzilişining dastlabki tört poğonasi Ön ikki makom Ç. şö'basiga moye keladi. Ç. maqom yöllari yorqin va yoqimli yangraydi, tinglovçida xuş kayfiyat uyğotadi. Ç. şö'balarining özgaça uslubiy yöllari ham yaratilgan. Çunonçi, Toşkent, Farğonada maşhur Ç. aşula yöllari, «Yovvoyi Ç.», surnay kuylari, Sodirxon Hofiz (Boboşarifov) yaratgan «Çorgohi Munojot» şular jumlasidan. Mazkur vohalarda maşhur Ç. yöllari 5 qismli yirik şakldagi aşula turkumidan iborat. «Ç.1» saraxbor, «Ç.2» tarona, «Ç.Z» savt, «Ç.4» qaşqarça, «Ç.5» va Ç.6» ufar doyra usullari asosida işlangan; 3) Eron dastgohlari, ozarbayjon muğomlari va uyğur muqomlaridan birining nomi. Mazkur Ç.larning parda tuzilişi birbiriga yaqin bölsada, kuyohanglari, usul va uslublari uz milliy va mahalliy musiqasiga xosdir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧОРГОҲ (форс—тўрт ва жой, ўрин) — 1) Ўн икки мақом тизимидаги 24 шўъбалардан бирининг номи. Товушқатори 2 бутун (204 ва 180 цент) ва ярим тон (114 цент) оралиғида жойлашган пардалар тузилмасига асосланган. Ўтмишда бастакорлар Ч.нинг пардалари негизида турли шакл ва жанрларда асарлар яратишган. Ч. маком йўллари ҳоз. кунга кадар хилмахил ижод ва ижро услублари оркали бизгача етиб келди. Муайян мақом ёки шўъба товушқаторининг тўртинчи пардаси ҳам Ч. дейилади. Мусиқа ижодкорлари томонидан хар хил мақом ва шўъбаларга таянган ҳолда Ч. номида куй ва ашулалар битилгани маълум. Маc, «Чоргоҳи Ажам» (Ажам шўъбасининг Чоргоҳи) каби. Бу асар Ўрта аерларда 24 мураккаботнинг бири саналган; 2) Шашмақом ҳамда Хоразм мақомлари мажмуасидаги Дугоҳ макрмида таркибий чолғу куй ва ашула йўллари: «Мухаммаси Ч.», «Талқини Ч.», «Насри Ч.», «Уфари Ч.», «Савти Ч.», «Талқинчаи Савти Ч.», «Қашқарчаи Савти Ч.», «Соқийномаи Савти Ч.», «Уфари Савти Ч.». Улар парда тузилишининг дастлабки тўрт поғонаси Ўн икки маком Ч. шўъбасига мое келади. Ч. мақом йўллари ёрқин ва ёқимли янграйди, тингловчида хуш кайфият уйғотади. Ч. шўъбаларининг ўзгача услубий йўллари ҳам яратилган. Чунончи, Тошкент, Фарғонада машҳур Ч. ашула йўллари, «Ёввойи Ч.», сурнай куйлари, Содирхон Ҳофиз (Бобошарифов) яратган «Чоргоҳи Муножот» шулар жумласидан. Мазкур воҳаларда машҳур Ч. йўллари 5 қисмли йирик шаклдаги ашула туркумидан иборат. «Ч.1» сарахбор, «Ч.2» тарона, «Ч.З» савт, «Ч.4» қашқарча, «Ч.5» ва Ч.6» уфар дойра усуллари асосида ишланган; 3) Эрон дастгоҳлари, озарбайжон муғомлари ва уйғур муқомларидан бирининг номи. Мазкур Ч.ларнинг парда тузилиши бирбирига яқин бўлсада, куйоҳанглари, усул ва услублари уз миллий ва маҳаллий мусиқасига хосдир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.