Çoyxona
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 135-b. — ziyouz.com
Çoyxona ÇOYXONA, samovar — çoy içib tamaddi qilinadigan, hordiq çiqariladigan jamoat joyi. Issiq iqdim va şaroit takrzosi bilan Örta Osiyoda keng tarqalgan. Ötroq xalklarda qadimdan (arablar istilosidan ilgari ham) Ç. kabi qişki va yozgi tamaddixonalar bölgani haqida ma'lumotlar bor. Ç. rabotlar, bozor, guzarlar va mahallalardagi xuşmanzara joylarga qurilgan, ularda çoynondan taşqari turli qandqurs, meva qokilar sotilgan, taomlar ham tayyorlangan. Ç.lar musofirlar, yölovçilar tunab qoladigan joy vazifasini ham bajargan. Ötxonali suv qaynatiş qurilmasi — rus samovarlari paydo bulişi bilan Ç.larda çoy, albatta samovarda kaynab turgan suvdan damlangan (Ç.ning «samovar» nomi şundan). 20-a.ning 20-y.laridan boşlab sobiq sovet davlatida Ç.lar «qizil burçaklar» taşkil qilingan tarğibottaşviqot, taşkiliy işlar markaziga aylantirildi. 90-y.lar boşidan qişloq markazlarida, korxonalarda, şahar mahallalari va oşxonalar huzurida işlab turgan Ç.larda milliy urfodatlarni tiklaş masalalariga alohida e'tibor berildi. Ç.larni milliy uslublarda quriş, bezaş va jihozlaş, xizmat körsatiş, madaniy hordiq çiqariş şartşaroitlari yaratildi. Ç.lar madaniyat va istirohat boğlarining zaruriy unsuriga aylanib, dam oluvçilarga xizmat körsata boşladi.
Toşkentdagi «Salom», «Moviy gumbazlar», «Samarqand», «Farğona», «Otalar çoyxonasi», Samarqand, Namangan, Qöqon ş.dagi namunali Ç.lar binolari atrof muhit bilan uyğunlaştirib qurilgan, ularning zamonaviy jihozlanişiga alohida ahamiyat berilgan.
Sulton Xolnazarov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧОЙХОНА, самовар — чой ичиб тамадди қилинадиган, ҳордиқ чиқариладиган жамоат жойи. Иссиқ иқдим ва шароит такрзоси билан Ўрта Осиёда кенг тарқалган. Ўтроқ халкларда қадимдан (араблар истилосидан илгари ҳам) Ч. каби қишки ва ёзги тамаддихоналар бўлгани ҳақида маълумотлар бор. Ч. работлар, бозор, гузарлар ва маҳаллалардаги хушманзара жойларга қурилган, уларда чойнондан ташқари турли қандқурс, мева қокилар сотилган, таомлар ҳам тайёрланган. Ч.лар мусофирлар, йўловчилар тунаб қоладиган жой вазифасини ҳам бажарган. Ўтхонали сув қайнатиш қурилмаси — рус самоварлари пайдо булиши билан Ч.ларда чой, албатта самоварда кайнаб турган сувдан дамланган (Ч.нинг «самовар» номи шундан). 20-а.нинг 20-й.ларидан бошлаб собиқ совет давлатида Ч.лар «қизил бурчаклар» ташкил қилинган тарғиботташвиқот, ташкилий ишлар марказига айлантирилди. 90-й.лар бошидан қишлоқ марказларида, корхоналарда, шаҳар маҳаллалари ва ошхоналар ҳузурида ишлаб турган Ч.ларда миллий урфодатларни тиклаш масалаларига алоҳида эътибор берилди. Ч.ларни миллий услубларда қуриш, безаш ва жиҳозлаш, хизмат кўрсатиш, маданий ҳордиқ чиқариш шартшароитлари яратилди. Ч.лар маданият ва истироҳат боғларининг зарурий унсурига айланиб, дам олувчиларга хизмат кўрсата бошлади.
Тошкентдаги «Салом», «Мовий гумбазлар», «Самарқанд», «Фарғона», «Оталар чойхонаси», Самарқанд, Наманган, Қўқон ш.даги намунали Ч.лар бинолари атроф муҳит билан уйғунлаштириб қурилган, уларнинг замонавий жиҳозланишига алоҳида аҳамият берилган.
Султон Холназаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.