Çu-Ili toğlari
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 161-b. — ziyouz.com
Çu-Ili toğlari - Jan. Qozoğistondagi yemirilgan past toğli ölka. Jan.şarqda Orqa Ili Olatovi, şim.ğarbda Betpakdala bilan tutaşadi. Jan.şarqiy qismi Aytov (eng baland joyi 1800 m — Ç.I.t.ning eng baland qismi) deb nomlanadi. Aytovning jan. ğarbiy yon bağri tik, şim.şarqiysi yotiq. Uning şarqida Qorauy platosi, şim.şarqida Xontov joylaşgan (eng baland joyi 1200 m). Xontovning şim. ğarbidagi yemirilgan past toğli Jeltov Betpakdalaga tutaşadi. Aytovning jan.dagi Kopii botiği uni Kandiktos toğidan ajratib turadi. Ç.I.t. qadimiy toğlar bölib, zamini, asosan, paleozoy, usti mezokaynozoy yotqiziklari (slanets, granit, ohaktoş, gipssimon jinslar, kumtoşlar) dan taşkil topgan. Qişi sovuq, yozi quruq va issiq. Yanv. ning örtaça trasi —14°, —15°, iyulniki 23°—25°. Yiliga 350—400 mm yoğin tuşadi, şim.şarqiy yon bağrida 200—250 mm. Toğlarning quyi qismida çöl, söngra adir, yuqori kismida toğ mintaqasi mavjud. Yon bağirlari çöldaşt ösimliklari bilan qoplangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧУ-ИЛИ ТОҒЛАРИ - Жан. Қозоғистондаги емирилган паст тоғли ўлка. Жан.шарқда Орқа Или Олатови, шим.ғарбда Бетпакдала билан туташади. Жан.шарқий қисми Айтов (энг баланд жойи 1800 м — Ч.И.т.нинг энг баланд қисми) деб номланади. Айтовнинг жан. ғарбий ён бағри тик, шим.шарқийси ётиқ. Унинг шарқида Қорауй платоси, шим.шарқида Хонтов жойлашган (энг баланд жойи 1200 м). Хонтовнинг шим. ғарбидаги емирилган паст тоғли Желтов Бетпакдалага туташади. Айтовнинг жан.даги Копии ботиғи уни Кандиктос тоғидан ажратиб туради. Ч.И.т. қадимий тоғлар бўлиб, замини, асосан, палеозой, усти мезокайнозой ётқизиклари (сланец, гранит, оҳактош, гипссимон жинслар, кумтошлар) дан ташкил топган. Қиши совуқ, ёзи қуруқ ва иссиқ. Янв. нинг ўртача траси —14°, —15°, июлники 23°—25°. Йилига 350—400 мм ёғин тушади, шим.шарқий ён бағрида 200—250 мм. Тоғларнинг қуйи қисмида чўл, сўнгра адир, юқори кисмида тоғ минтақаси мавжуд. Ён бағирлари чўлдашт ўсимликлари билан қопланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.