Çukça tili
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 163–164-b. — ziyouz.com
Çukça tili ÇUKÇA TILI, çukot tili — çukotkamçatka tillari oilasining çukot-koryak tarmoğiga mansub til. RFning Çukot va Koryak muxtor okruglarida, şuningdek, Saxa Respublikasining Quyi Kolima tumanida tarqalgan. Sözlaşuvçilarning umumiy soni 15 ming kişidan ortiq (ötgan asrning oxirlari). Ç.t.ning 10 ga yaqin laxjasi bulib, ularning asosiylari 2 ta: şarqiy (uelen) — adabiy tilga asos bölgan; ğarbiy (pevek). Ç.t. fonetik tizimida 6 unli, 13 undoş mavjud; unlilarda singarmonizm, assimilyatsiya, dissimilyatsiya hodisalari kuzatiladi. Grammatik qurilişi jihatidan agglyutinativ tillarga kiradi. Suz va şakl yasalişi suffikslar va prefikslar orqali amalga oşadi. Morfologiyasida son kategoriyasi (birlik va kuplik) mavjud, olmoşlar soni 6—8 tani taşkil etadi. Sintaksisida qöşma gaplarga nisbatan sodda gaplar köproq qöllanadi. Leksikasida eskimos, yukagir tillaridan, şuningdek, rus tilidan (19- a. oxiri — 20-a.) özlaşgan sözlar bor. 1931 y.da lotin grafikasi asosida şakllangan yozuvi 1936 y.da rus grafikasiga köçirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЧУКЧА ТИЛИ, чукот тили — чукоткамчатка тиллари оиласининг чукот-коряк тармоғига мансуб тил. РФнинг Чукот ва Коряк мухтор округларида, шунингдек, Саха Республикасининг Қуйи Колима туманида тарқалган. Сўзлашувчиларнинг умумий сони 15 минг кишидан ортиқ (ўтган асрнинг охирлари). Ч.т.нинг 10 га яқин лахжаси булиб, уларнинг асосийлари 2 та: шарқий (уэлен) — адабий тилга асос бўлган; ғарбий (певек). Ч.т. фонетик тизимида 6 унли, 13 ундош мавжуд; унлиларда сингармонизм, ассимиляция, диссимиляция ҳодисалари кузатилади. Грамматик қурилиши жиҳатидан агглютинатив тилларга киради. Суз ва шакл ясалиши суффикслар ва префикслар орқали амалга ошади. Морфологиясида сон категорияси (бирлик ва куплик) мавжуд, олмошлар сони 6—8 тани ташкил этади. Синтаксисида қўшма гапларга нисбатан содда гаплар кўпроқ қўлланади. Лексикасида эскимос, юкагир тилларидан, шунингдек, рус тилидан (19- а. охири — 20-а.) ўзлашган сўзлар бор. 1931 й.да лотин графикаси асосида шаклланган ёзуви 1936 й.да рус графикасига кўчирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.